Vizita Organizasaun Veteranus Australia

by Media Team Posted on 28 views

Veteranus Australia

Desde Governu estabelese Sekretariadu Estadu ida ne’ebé hare ba asuntus veteranus, iha tinan 2002, liafuan veteranus sai hanesan vokabuláriu ida ne’ebé permanentemente mosu, iha timoroan barak nia konversa to’o ohin loron.

Veteranus, naran ne’ebé iha kontestu Timor nian, ohin loron, atribui ba hirak ne’ebé partisipa iha luta ba Timor ukun an, sai mos hanesan asuntu ida ne’ebé akompaña lala’ok nasaun ne’e nian, to’o oras ida ne’e.

Iha vizita S.E. Prezidensia Republika, iha fatifatin iha Timor laran, asuntus veteranus sempre sai hanesan “trending topic” , iha dialogu ne’ebé Xefe Estadu halo ho populasaun sira. Hosi Suku ki’ik iha distritu, to’o kapital nasaun nian, Díli, problemas ne’ebe relasiuna ho asuntus veteranus, ne’ebé populasaun aprezenta ba ulun boot nasaun nian ne’e, kuaze “Copy Paste” ka hanesan hela de’it.

Hosi manipulasaun dadus veteranus nian, hahalok veteranus balu, ne’ebé hadau malu projetu no ikus liu, veteranus kaer projetu la ho kualidade, sai hanesan filme ida, ne’ebé to’o oras ne’e povu Timor tomak sei asiste hela de’it.

Balun ne’ebé iha hanoin diferente, dalaruma hatete, sera ke veteranus presiza duni hetan tratamentu ida espesial, liuliu, kona-ba valor osan ne’ebé sira simu no projetu barak, ne’ebé hanesan fó de’it fali, ba veteranus sira.

Hirak ne’ebé apoiu asaun estadu nian, hodi tau-matan ba funu-na’in sira ne’e, argumenta katak, veteranus sira merese duni hetan buat hotu ne’ebé sira simu oras ne’e, tan buat barak mak sira halo ba nasaun ida ne’e, sei la kompara ho rekompensa ne’ebé estadu haraik ba sira ohin loron. Enfin, pró no kontra, hanesan baibain,hafutar lisuk mós kestaun ida ne’e.

Ema hotu iha preokupasaun atu hatene, se medidas sira ne´ebé estadu foti atu tulun veteranus sira mak sala, ka ema sira ne’ebé ezekuta servisu, mak la kumpri ho diak sira nia dever ou veteranus rasik, ne’ebé hetan benefísiu, hosi programa estadu nian ne’e, mak la’o sala, hodi “atualiza” bebeik problema ida ne’e to’o ohin loron.

Entretantu, hatan ba kestaun veteranus sira ne’e, Prezidente Republika,Taur Matan Ruak, sempre husu no repete bebeik atu veteranus sira organiza an. Hamutuk, kontribui liu hosi sira nia esperiensia, sira nia ezemplu, hatudu ba Timor Oan hotu, atu hamutuk dezenvolve Timor ba moris diak.

Tan ne’e, iha sorumutu ho organizasaun veteranus Australia nian sira hanesan, The Returned and Services League of Australia (RSL), Department of Veterans Affairs (DVA), no War Widows Guild of Australia, iha Palasiu Prezidente Nicolau Lobato, Aitarak Laran, Dili (18/08), Xefe Estadu, husu ba delegasaun veteranu Austrália atu atravez sira nia vizita ne’e, bele mós fahe esperiénsia, koñesimentu no sabedoria ne’ebé inkredivel ba veteranu iha país ida ne’e, atu Veteranu Timor-Leste mós bele organiza an di’ak liutan atravez organizasaun ida de’it hodi bele koordena no serbisu hamutuk ho Governu Timor-Leste ba preokupasaun komun ne’ebé mak povu Timor-Leste hasoru.

Timor Leste nia organizasaun veteranus, bele mos aproveita okaziaun sira hanesan ne’e, atu aprende oinsa veteranus hosi rai seluk organiza sira nia an, purezemplu, hosi The Returned and Services League of Australia (RSL), organizasaun veteranus ne’ebe bele mos konsidera tuan liu iha Australia. Organizasaun ne’e harii iha tinan 1916, ho objetivu atu suporta eis- kombatentes no nia familia sira, no promove mos sira nia rain Australia, hanesan nasaun ida ne’ebe seguru, estavel no progressiva.

Buat ida mak Timor Leste nia organizasaun veteranus bele hare tuir mak, oinsa organizasaun ida ne’e, la funsiona de’it atu rekolla no arkiva de’it dadus veteranus sira nian, maibe bele sai hanesan mos mahon ka sentru ida, ne’ebé bele hamosu inisiativa oioin hodi tulun antigus kombatentes sira, liu hosi asaun sira ne’ebé konkreta, hanesan apoiu ba sira ne’ebé presiza hetan tramentu saúde, akompañamentu ba hirak ne’ebé katuas-ferik ona, no moris mesak. Apoiu ba família rasik veranus nian (Oan kiak,fén ka laen faluk), ne’ebé moris iha kondisaun ida ne’ebé vulnerável. Hamoris atividades enkontru konfraternizasaun entre veteranus sira, liuliu, atividades sira ne’ebé bele permite veteranus sira fahe sira nia esperiensia ba jovens sira, liu hosi diskusaun ho estudantes ka grupu jovens ne’ebé existe iha rai laran, atu nune’e bele habelar no hamosu ispíritu patriutizmu iha jovens sira nia laran, no atividades sira seluk tan, ne’ebé ho intensaun loloos atu hatudu katak, organizasaun ne’e hambriik atu defende no fo ónra duni ba hirak ne’ebé, tan rai ida ne’e, oferese ona nia an, atu Timor Oan hotu, ikus mai bele iha orgullu, hambriik hanesan povu no nasaun ida ne’ebé hanesan ho rai sira seluk.

Liutan ida ne’e, iha nesesidade atu organizasaun veteranus nian bele mos la’o, akompaña tuir tempu, katak halo adaptasaun ba realidade moris ohin loron nian. Atu nune’e apoius no atividades sira ne’ebe organizasaun ne’e halo, bele koresponde duni saida mak veteranus sira presiza ba sira nia moris lorloron.

Karik tan razaun ida rua, veteranus sira iha Timor laran, hanesan mós maioria povu nasaun ne’e nian, seidauk bele hetan hotu previléjiu ne’ebé sira merese hetan hosi estadu Timor Leste.

Buat hotu presiza mos kolaborasaun hosi ema hotu-hotu nian, liuliu, hosi veteranus sira rasik, atu respeita prinsípiu ne’ebé sira kaer durante funu nia laran, katak sira funu la’os atu hetan kadeira, atu hetan projetu, ka hetan diak ba sira nia an de’it. Maibé sakrifísiu hotu ne’ebé sira halo iha pasadu, tan hakarak timoroan hotu bele moris livre, diak no iha haksolok nia laran.

Ezemplu hosi rai seluk, sei la falta, maibé diak liu, sai hanesan ezemplu diak, ba rai seluk.

Author

Media Team