Prezidente-da-Repúblika Sei Nomeia Primeiru Ministru Hafoin Inisiu Lejislatura

by prtlwebmaster Posted on

 

KOMUNIKADU IMPRENSA
– Prezidente-da-Repúblika Sei Nomeia Primeiru Ministru Hafoin Inisiu Lejislatura
Dili, 27 Agostu 2017

Prezidente Parlamentu Nasionál Aderito Hugo esplika razaun adiamentu ba inísiu lejislatura iha nia enkontru ho Prezidente-da-Repúblika Francisco Guterres Lú Olo iha loron-24 fulan-Agostu. Prezidente Parlamentu Nasionál informa katak partidu mais votadu FRETILIN husu atu adia inisiu lejislatura ne’ebé marka ba loron-21 fulan Agostu tanba presiza tan tempu atu halo kontaktu ho partidu polítiku sira ho asentu parlamentár relasiona ho formasaun Governu.
Prezidente-da-Repúblika simu esplikasaun polítika ne’e no husu atu Parlamentu Nasionál aprezenta argumentu jurídiku no konstitusionál. Iha enkontru ne’e Prezidente Parlamentu Nasionál informa mós ba Prezidente-da-Repúblika katak sesaun plenária dahuluk sei hala’o iha data fiksu 5 fulan-Setembru tinan-2017.
Relasiona ho preokupasaun públiku kona-ba adiamentu inisiu lejislatura, tuir Rejimentu Parlamentu Nasionál sei akontese iha loron-15 nia laran hafoin publikasaun ofisiál rezultadu eleisoens husi Tribunál Rekursu. Prezidente-da-Repúblika hato’o nia pontu-de-vista:

“Prezidente-da-Repúblika so pratika nia kompeténsia kona-ba formasaun Governu depois Parlamentu Nasional hola kna’ar ona iha Parlamentu Nasional. Prezidente-da-Repúblika labele adianta buat ida. Prezidente-da-Repúblika labele fo tomada de pose uluk ba iha Governu, tanba se Prezidente-da-Repúblika fo tamada-de-pose ba Governu sem Parlamentu foun hala’o kna’ar uluk, signifika bainhira Parlamentu Nasionál haknaar iha loron-5 fulan-Setembru, Governu monu fila fali tuir artigu 112, n.o 1, alinea a) Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste. Tanba ne’e, Prezidente-da-Repúblika so hola nia kompeténsia tomak para atu bele nomeia Primeiru Ministru mai husi koligasaun ka forma seluk, hafoin Parlamentu foun hahú ninia mandatu. Primeiru Ministru sei aprezenta lista membru Governu ba Prezidente-da-Repúblika. Bainhira Prezidente-da-Repúblika aseita ho lista ne’e foin Prezidente-da-Repúblika marka data tomada-de-pose ba Governu foun.”

Data fiksu ne’ebé Parlamentu Nasionál marka ba inisiu sesaun plenária signifika deputadu sira hahú mandatu iha loron-5 fulan-Setembru. Husi data ne’e deputadu sira sei konsentra ba asuntu internu Parlamentu Nasionál foun. Sesaun lejislativa tuir Rejimentu Parlamentu Nasionál sei hahú iha loron-15 fulan-Setembru to’o loron-14 fulan-Setembru tinan oin. Lejizlatura kompriende sesaun

ejizlatura kompriende sesaun lejizlativu lima no sesaun lejizlativu ida-idak iha durasaun tinan ida nian, tuir artigu 99 Konstituisaun RDTL. Tuir Rejimentu Parlamentu Nasionál artigu 4 hateten katak deputadu tuan nia mandatu remata bainhira deputadu foun inisia sesaun plenária no artigu 41 hateten Prezidente Parlamentu sesante iha prazu loron 15 konvoka sesaun plenária dahuluk ba deputadu foun sira. Nomeasaun Primeiru-Ministru depende ba partidu sira ne’ebé mak oras ne’e halo hela daudaun negosiasaun polítika. Karik partidu sira aprezenta kandidatu ba kargu Primeiru-Ministru ba Prezidente-da-Repúblika molok realizasaun sesaun plenária dahuluk Parlamentu foun nian, Prezidente-da-Repúblika tenke hein to’o Parlamentu foun hahú ninia mandatu mak foin nomeia Primeiru-Ministru. Artigu 85, alinea d) no artigu 106 Konstituisaun RDTL sai nu’udar baze ba Prezidente-da-Repúblika atu nomeia Primeiru-Ministru.

~Rohan~