Timor-Leste, Indonèzia Iha Kompromisu Kontribui Ba

Paz no Rezolusaun Konflitu Sira

Hatán ba konvite S.E. Prezidente Republika, Taur Matan Ruak, Xefe Estadu Repúblika Indonézia, Susilo Bambang Yudhoyono (SBY), ho nia espouza vizita hikas Timor-Leste ba datoluk no ba dala ikus nu’udar Prezidente, hahú hosi loron 25 to’o 27 Agostu 2014.

Timor-Leste ne’ebé uluk bolu Timor-Timur nu’udar fatin ne’ebé uluk Prizente Yudhoyono hala’o knaar nu’udar membru forsa militár ne’ebé kontribui mós ba ninia karreira iha servisu militár nian.

Hafoin eleitu sai Prezidente Repùblika Indonèzia tinan sanulu kotuk, prezidente SBY ho laran kmaan hakat mai Timor-Leste lori povu Indonèzia nia naran mai kumprimenta Prezidente no povu Timor-Leste nu’udar jestu amizade no fraternidade.

Nune’e mòs, molok hakotu ninia mandatu, nia fila hikas mai Timor-Leste kontinua lori mensajen dame no misaun hametin relasaun entre nasaun rua ba loron oin.

Iha espíritu ida boot durante governasaun SBY nian hodi estabele relasaun ida ne’ebe di’ak, la’os de’it hanesan viziñu maibé hanesan maun-alin, entre Indonèzia ho Timor Leste.

Entendimentu ida ne’ebe di’ak loos entre Indonézia no Timor Leste nia lideransa sira, sai hanesan fatór determinante, ne’ebé haboot liutan amizade entre povu Timor Leste ho povu nasaun musulmanu boot liu iha mundu ne’e.

Liutàn, ida ne’ebé importante liu hosi relasaun ne’ebé la’o di’ak entre nasaun rua mak iha hanoin ida hanesan hosi lideransa Timor-Leste no Indonesia nian atu partisipa ativu hodi fahe esperiénsia rezolve konflitu entre nasoes no kontribui estabelese paz iha mundu rai klaran.

Ideia hosi Prezidente Taur Matan Ruak nian hakarak kontribui ba estabelesimentu sentru ba pás no konfiansa internasionál ida, ne’ebé komposta hosi personalidade sira hosi rai rua ne’e atu promove ajenda ba prosperidade, ne’ebé harii hosi Timor-Leste ho Indonèzia nia esperiénsia komun, bainhira buat ne’e sei sai útil iha disputa sira internasionál nian, ne’ebé sei Promove diálogu ba solusaun ba konflitu sira, Promove inisiativa sira ba diálogu polítika ida-ne’ebé inkluzivu, Promove valór sira protesaun nian no seguransa ba ema, no Dezenvolve kompeténsia sira sosiál nian ba rekonsiliasaun komunitáriu.

Prezidente Yudhoyono aseita ho ideia Prezidente Taur Matan Ruak nian atu kontribui ba harii pás liuhosi estabelesimentu forum ida hodi fahe esperiénsia ba mundu kona harii pás no rezolusaun konflitu, ne’ebé tuir Prezidente Yudhoyono katak Timor Leste ho Indonézia nu’udar ezemplu no modelu ne’ebé husik tiha pasadu hodi la’o ba oin iha amizade nia laran no respeita malu.

Tuir prezidente Yudhoyono katak, violénsia entre nasaun mosu iha fatin-fatin. Tan ne’e, mundu presiza ezemplu no modelu nasaun rua ne’ebe atravesa sira-nia pasadu hodi aprende lisaun, hafoin ho espiritu foun harii futuru bazeia ba fraternidade, no respeitu malu iha amizade nia laran.

Povu rai rua so bele agradese ba entendimentu di’ak entre nia ulun-na’in sira. Ba imprensa sira, Muhamad Nuh, Ministru Edukasaun Indonézia nian hatete katak nia orgullu tebes ho lideres nasaun rua nian, tanba harii ona kooperasaun ne’ebe úniku iha mundu.

Antuziazmu Povu Timor nian hodi simu Prezidente Indonezia hanesan mos rekoñesimentu ba esforsu no kooperasaun ne’ebé SBY halo ona iha tinan sanulu nia laran ho Timor Leste.

“Kemesraan ini, janganlah cepat berlalu”, liafuan balu hosi knananuk indonézia nian, ne’ebe kanta hosi labarik sira hosi Uma Matenek ne’ebe estabelese hosi inisiativa Primeira Dama nasaun rua nian, refleta mos dezeju povu nian atu relasaun rai rua ne’ebe la’o di’ak loos ne’e, bele dura iha tempu naruk.