[ENG-TET-PT-IND]

Presidency of the Democratic Republic of Timor-Leste
Social Communication Service Unit
Monthly Newsletter – September 2025
Highlights from the Social Communication Service Unit Presidency of the Republic, President J. Ramos-Horta
September 2025 was a month of decisive domestic reform, vibrant international engagement, and a profound commitment to shaping the nation’s future. As Timor-Leste prepared for its historic accession to ASEAN, the Presidency championed landmark legislation to ensure social equity, strengthened pivotal bilateral partnerships, and empowered the next generation through dialogue and action. The Media and Communications Team of the Presidency is pleased to share the highlights of a month defined by bold governance, strategic diplomacy, and a deep investment in our nation’s human potential.
International Diplomacy and Regional Integration:
September was a period of intense diplomatic activity, culminating in a landmark state visit that solidified Timor-Leste’s path to full ASEAN membership and deepened key global partnerships.
- Historic Visit of Malaysian Prime Minister (September 23-24): President Ramos-Horta hosted the Prime Minister of Malaysia, The Honourable Dato’ Seri Anwar Ibrahim, for a highly successful official visit.
- Nation’s Highest Honor Bestowed: The President conferred the Grand Collar of the Order of Timor-Leste upon Prime Minister Anwar Ibrahim, recognizing his longstanding friendship and Malaysia’s pivotal support for our national development and ASEAN journey.
- Strategic Dialogue at Presidential Lecture: The Prime Minister delivered a keynote address on “ASEAN and The Role of Timor-Leste” as part of the 2025 Presidential Lecture Series, reaffirming Malaysia’s unwavering support for our imminent accession.
- Deepening Bilateral Ties: Discussions focused on creating a comprehensive strategic framework, expanding cooperation in defense, education, and health, and leveraging new opportunities like the direct Batik Air route to enhance economic and people-to-people connections. The President also celebrated Malaysia’s 68th National Day, reinforcing the strong bonds between the nations.
- Strengthening U.S. Security Partnership: President Ramos-Horta attended a reception aboard the U.S.S. Cincinnati to welcome the CARAT 2025 naval exercise, championing the enduring security partnership and advocating for the expanded presence of the U.S. Navy Seabees, whose contributions to national development he praised.
- Engaging with Global Partners: The Presidency was a hub of diplomatic activity, with the President:
- Receiving the credentials of the new Ambassadors of the European Union, Portugal, and Greece.
- Meeting with a high-level delegation from the OACPS-EU Joint Parliamentary Assembly to reinforce strategic partnerships.
- Celebrating deepening ties with the People’s Republic of China at its 76th anniversary, highlighting a Comprehensive Strategic Partnership that includes vital health sector support and new economic links, such as a future Consulate in Changsha.
- Celebrating Indonesian National Day that historical and cultural ties.
- Welcoming the Dutch Ambassador to discuss support for ASEAN integration and reaffirming historic ties at Brazil’s 203rd Independence Day celebration.
- Meeting with the UN Resident Coordinator to align on national development priorities, particularly in agriculture.
- A Voice for Global Peace: In a powerful statement, President Ramos-Horta unequivocally condemned the September 9 attack in Doha, expressing solidarity with the State of Qatar, reaffirming Timor-Leste’s stance against violence, and urging the international community to redouble efforts for a just and lasting political solution in Palestine.
Domestic Governance and Public Security:
A defining theme of the month was the President’s leadership in advancing major institutional reforms and responding to the will of the people, reinforcing Timor-Leste’s democratic maturity.
- Landmark Pension Reform: In a historic move, President Ramos-Horta promulgated the law revoking the lifetime pension for former high-level officials.
- Responding to Civic Engagement: Following peaceful demonstrations, the President met with university student representatives, expressing his “100% agreement” with their position and praising their civic duty. The President publicly stated his long-held view that the previous system was unjust and pledged swift action.
- A Principled Decision: In a solemn statement, the President announced the promulgation of the law, passed with “absolute unanimity” by Parliament, describing it as a significant and corrective moment for the nation’s democracy while recommending a just and dignified transition.
- Advancing the Justice Sector: The President prioritized the establishment of the Supreme Court of Justice, meeting with the Minister of Justice to review progress and personally visiting the proposed site to underscore the urgency of its installation before the end of 2026. The President also reaffirmed a zero-tolerance policy towards illegal online gambling.
- Vision for the Nation: The President delivered a comprehensive address to the National Parliament at the opening of the Third Legislative Session, outlining a forward-looking agenda for social welfare, national development, and Timor-Leste’s role on the world stage.
- Executive Coordination: Regular constitutional meetings with Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão ensured alignment on key national priorities, including the accelerated legal process for ASEAN accession, foreign policy engagements, and maintaining social stability.
Honoring Our History:
The Presidency continued to ensure that the legacy of the national struggle informs and inspires the nation’s path forward.
- Preserving the FALINTIL Legacy: President Ramos-Horta launched the documentary “Preserving Our History” to commemorate the 50th anniversary of FALINTIL, celebrating it as a vital tool to immortalize the heroic deeds of our combatants for future generations.
- Justice for the Balibo Five: The President confirmed he will participate in the 50th-anniversary commemoration of the Balibo Five tragedy in October and will posthumously award national decorations to the five journalists, along with four others killed in the line of duty, recognizing their ultimate sacrifice.
- Passing the Torch in Kraras: Presidential Advisor General (Rtd.) Lere Anan Timur delivered a powerful address at the Kraras Massacre commemoration, urging the youth to honor the victims not through retribution, but by embracing education and building a prosperous nation.
Social Welfare and Community Support:
The Presidency’s commitment to uplifting the most vulnerable was demonstrated through direct action, community empowerment, and strategic partnerships.
- Dignified Homes and Direct Aid: The “Uma Dignu” program delivered a fully equipped home and a small business kiosk to Paulo Gomes, a man with a disability, and his family in Atsabe. The Presidency’s social team also provided urgent medical and logistical support to a vulnerable father and daughter with disabilities in Ainaro after their plight went viral online.
- Empowering Women: The Presidency’s Unit for Women’s Economic Empowerment hosted a high-level forum with key partners to build an integrated support system for women entrepreneurs, ensuring their success contributes to the nation’s collective prosperity.
- Community-Led Development: Essential construction materials and financial aid were delivered to the community of Barique, Manatuto, for the construction of the Chapel of Our Lady of the Carmel, empowering local residents to achieve their own development goals.
- ‘Dapur ba Povu’ (The People’s Kitchen): The Presidency and the Australian Defence Force co-hosted a community barbecue, providing a joyful meal for over 500 children and vulnerable community members, strengthening the bonds of friendship and solidarity.
Promoting National Values and Youth Empowerment:
The presidential initiative to embed the principles of the Document on Human Fraternity continued its nationwide outreach, fostering dialogue, compassion, and unity.
- Reaching the Next Generation: The Human Fraternity Unit held successful socialization sessions for students in Baucau and Covalima, integrating the document’s values into civic education with the aim of including it in the national curriculum.
- A Message of Human Fraternity: The initiative was extended to the Suai Prison, where the team engaged with inmates and staff on applying principles of human dignity and mutual respect to the justice and rehabilitation process.
- A National Dialogue for the Future: The Presidency convened a major national seminar on “The Role of the New Generation,” bringing together state leaders, including the Prime Minister, and youth representatives to discuss the transfer of legacy and responsibility in nation-building.
Economic Development and Strategic Partnerships:
- Launching a National Financial Institution: President Ramos-Horta became the first client of the “Banco do Nosso Futuro” (Bank of Our Future), a new bank founded and owned by national liberation veterans, championing it as a pillar for financial inclusion and national prosperity.
- Fostering Entrepreneurship: The 2025 Presidential Lecture Series III, “Entrepreneurship: How Do You Start?”, convened global visionaries in business and exploration to inspire and mentor a new generation of Timorese changemakers.
- Expanding Global Connectivity: Following up on successful diplomatic efforts, the President met with a delegation from China and Aero Dili to discuss expanding direct flights, a key strategy for boosting tourism and attracting investment.
- Showcasing National Potential: The President congratulated the Government on the success of the Dili International Trade Expo 2025 (DITE 2025) as a vital platform for promoting local products and attracting foreign investment.
Celebrating Culture, Sports, and Youth:
- Championing the Creative Arts: The President, as official Patron, inaugurated the Dili International Film Festival (DIFF) and hosted a special episode of the “Prezidente Horta Show” with global film industry leaders, reinforcing the creative industries’ importance to national identity and development. He also launched the “Acorda Timor” musical project, celebrating young Timorese talent.
- Driving the Dili International Marathon: The Presidency reaffirmed its commitment to the 2025 Dili International Marathon, securing a Gold Level sponsorship from Timor Telecom and promoting the event as a major act of sports diplomacy under the theme “Run for Palestine.”
- Investing in Education: President Ramos-Horta opened the 2nd National Conference on Early Childhood Education, calling it the “single most transformative investment a nation can make.” The Presidency also delivered essential school supplies and sports equipment to the Dom Carlos Belo Resistance School and the Santa Terezinha Orphanage in Quelicai.
- Advancing Academic Excellence: The President hailed the launch of VERITATE, the nation’s first scientific and literary journal, by the Catholic University of Timor (UCT), calling on the nation’s intellectuals to contribute to this historic platform.
Recognition and Awards:
- Honoring a Legacy of Faith and Service: President Ramos-Horta posthumously conferred the Insignia of the Order of Timor-Leste upon two distinguished Salesian priests, Father Afonso Nascher and Father Luiggi Pietro, for their profound contributions to peace and development.
- Recognizing a Historic Achievement: National honors were awarded to hundreds of individuals and organizations—including civilian, military, and media personnel—for their exceptional contributions to the successful 2024 Papal Visit.
- Celebrating Academic Achievement: The President was awarded an Honorary Doctorate by Brazil’s Mackenzie Presbyterian University, recognizing his lifelong dedication to public service and strengthening the deep academic partnership between the two nations.
Looking Forward:
September 2025 was a testament to Timor-Leste’s dynamic progress on both domestic and international fronts. The decisive action on the lifetime pension law demonstrated a responsive and mature democracy, while the successful hosting of the Malaysian Prime Minister showcased the nation’s readiness for full ASEAN membership. By consistently investing in our youth, honoring our history, and caring for the vulnerable, the Presidency continues to build on the foundations of our liberation struggle.
This newsletter reflects the official activities and statements of the President of the Republic during September 2025.
END//

Prezidénsia Repúblika Demokrátika Timor-Leste
Boletín Informativu – Setembru 2025
Destake husi Unidade Servisu Komunikasaun Sosiál Prezidénsia Repúblika, Prezidente J. Ramos-Horta
Setembru 2025 nu’udar fulan ida ho reforma doméstika desizivu, envolvimentu internasionál ne’ebé vibrante, no kompromisu ida ne’ebé kle’an atu forma nasaun nia futuru. Bainhira Timor-Leste prepara-an ba ninia adezaun istórika ba ASEAN, Prezidénsia defende lejizlasaun markante atu garante ekidade sosiál, hametin parseria bilaterál xave sira, no fó kbiit ba jerasaun tuirmai liuhusi diálogu no asaun. Ekipa Média no Komunikasaun Prezidénsia nian ho haksolok fahe pontu importante sira husi fulan ida ne’ebé marka ho governasaun ida ne’ebé brani, diplomásia estratéjika, no investimentu kle’an iha ita-nia nasaun nia potensiál umanu.
Diplomásia Internasionál no Integrasaun Rejionál:
Setembru nu’udar períodu ida ho atividade diplomátika ne’ebé intensu, ne’ebé nia pontu aas liu mak vizita Estadu markante ida ne’ebé hametin dalan Timor-Leste nian ba membru plenu ASEAN no hametin liután parseria globál xave sira.
- Vizita Istórika husi Primeiru-Ministru Malázia nian (23-24 Setembru): Prezidente Ramos-Horta simu Primeiru-Ministru Malázia nian, Onoravel Dato’ Seri Anwar Ibrahim, ba vizita ofisiál ida ne’ebé la’o ho susesu tebes.
- Kondekorasaun Nasionál Aas Liu Atribui: Prezidente kondekora Grande Kolár Orden Timor-Leste nian ba Primeiru-Ministru Anwar Ibrahim, hodi rekoñese ninia amizade kleur ona no Malázia nia apoiu krusiál ba ita-nia dezenvolvimentu nasionál no jornada ba ASEAN.
- Diálogu Estratéjiku iha Palestra Prezidensiál: Primeiru-Ministru hato’o diskursu xave kona-ba “ASEAN no Papél Timor-Leste nian” nu’udar parte husi Séri Palestra Prezidensiál 2025, hodi reafirma Malázia nia apoiu ne’ebé la nakdoko ba ita-nia adezaun ne’ebé besik ona.
- Hametin Lasu Bilaterál: Diskusaun sira foka ba kria enkuadramentu estratéjiku abranjente ida, habelar kooperasaun iha defeza, edukasaun, no saúde, no aproveita oportunidade foun sira hanesan rota direta Batik Air nian hodi hasa’e koneksaun ekonómika no povu-ba-povu. Prezidente mós selebra Loron Nasionál Malázia nian ba dala-68, hodi hametin lasu ne’ebé metin entre nasaun rua ne’e.
- Hametin Parseria Seguransa ho EUA: Prezidente Ramos-Horta partisipa iha resepsaun ida iha ró-funu U.S.S. Cincinnati leten hodi simu ezersísiu navál CARAT 2025, hodi defende parseria seguransa ne’ebé dura no advoga ba prezensa ne’ebé habelar husi Seabees Forsa Navál EUA nian, ne’ebé nia gaba sira-nia kontribuisaun ba dezenvolvimentu nasionál.
- Envolve-an ho Parseiru Globál sira: Prezidénsia sai nu’udar sentru ba atividade diplomátika, ho Prezidente:
- Simu karta kredensiál sira husi Embaixadór foun sira Uniaun Europeia, Portugál, no Grésia nian.
- Hasoru malu ho delegasaun nivel aas ida husi Asembleia Parlamentár Konjunta OACPS-UE hodi hametin parseria estratéjika sira.
- Selebra lasu ne’ebé metin liután ho Repúblika Populár Xina iha ninia aniversáriu ba dala-76, hodi destaka Parseria Estratéjika Abranjente ida ne’ebé inklui apoiu vitál ba setór saúde no ligasaun ekonómika foun sira, hanesan Konsuladu ida iha futuru iha Changsha.
- Selebra Loron Nasionál Indonézia nian ne’ebé hametin lasu istóriku no kulturál sira.
- Simu Embaixadór Olanda nian atu diskute apoiu ba integrasaun ASEAN no reafirma lasu istóriku sira iha selebrasaun Loron Independénsia Brazíl nian ba dala-203.
- Hasoru malu ho Koordenadora Rezidente ONU nian atu aliña prioridade dezenvolvimentu nasionál sira, liuliu iha agrikultura.
- Lian ida ba Pás Mundiál: Iha deklarasaun ida ne’ebé maka’as, Prezidente Ramos-Horta kondena ho klaru no maka’as atake iha loron 9 Setembru iha Doha, hodi espresa solidariedade ba Estadu Qatár, reafirma pozisaun Timor-Leste nian kontra violénsia, no husu ba komunidade internasionál atu halo esforsu liután ba solusaun polítika ida ne’ebé justu no duradouru iha Palestina.
Governasaun Doméstika no Seguransa Públika:
Tema ida ne’ebé define fulan ne’e mak Prezidente nia lideransa hodi avansa reforma institusionál boot sira no responde ba povu nia hakarak, hodi hametin maturidade demokrátika Timor-Leste nian.
- Reforma Pensaun nian ne’ebé Markante: Iha pasu istóriku ida, Prezidente Ramos-Horta promulga lei ne’ebé revoga pensaun vitalísia ba eis-titulár kargu aas sira.
- Responde ba Envolvimentu Síiviku: Hafoin manifestasaun pasífika sira, Prezidente hasoru malu ho reprezentante estudante universitáriu sira, hodi espresa ninia “konkordánsia 100%” ho sira-nia pozisaun no gaba sira-nia devér síviku. Prezidente deklara públikamente ninia hanoin kleur ona katak sistema uluk nian la justu no promete asaun lalais.
- Desizaun ho Prinsípiu: Iha deklarasaun solene ida, Prezidente anunsia promulgasaun lei ne’e, ne’ebé hetan aprovasaun ho “unanimidade absoluta” husi Parlamentu, hodi deskreve nu’udar momentu signifikativu no koretivu ida ba nasaun nia demokrasia, enkuantu rekomenda tranzisaun ida ne’ebé justu no dignu.
- Avansa Setór Justisa: Prezidente fó prioridade ba estabelesimentu Tribunál Supremu Justisa, hasoru malu ho Ministru Justisa atu haree progresu no vizita pesoalmente fatin ne’ebé propoin hodi subliña urjénsia ninia instalasaun molok tinan 2026 remata. Prezidente mós reafirma polítika toleránsia-zero ba jogu online ilegál.
- Vizaun ba Nasaun: Prezidente hato’o diskursu abranjente ida ba Parlamentu Nasionál iha abertura Sesaun Lejislativa Datoluk, hodi trasa ajenda vizaun ba oin nian ba bem-estar sosiál, dezenvolvimentu nasionál, no papél Timor-Leste nian iha palku mundiál.
- Koordenasaun Ezekutivu: Sorumutuk konstitusionál regulár ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão garante aliñamentu ba prioridade nasionál xave sira, inklui prosesu legál ne’ebé aselera ba adezaun ASEAN, envolvimentu polítika externa, no mantein estabilidade sosiál.
Onra Ita-nia Istória:
Prezidénsia kontinua garante katak legadu luta nasionál nian informa no inspira nasaun nia dalan ba oin.
- Prezerva Legadu FALINTIL: Prezidente Ramos-Horta lansa dokumentáriu “Prezerva ita-nia Istória” hodi komemora aniversáriu ba dala-50 FALINTIL nian, hodi selebra nu’udar instrumentu vitál ida atu halo imortál ita-nia kombatente sira-nia hazaña eróika ba jerasaun futuru sira.
- Justisa ba Balibo Five: Prezidente konfirma katak sei partisipa iha komemorasaun aniversáriu ba dala-50 tragédia Balibo Five nian iha Outubru no sei fó kondekorasaun nasionál ho títulu póstuma ba jornalista na’in-lima, hamutuk ho na’in-haat seluk ne’ebé mate bainhira hala’o sira-nia serbisu, hodi rekoñese sira-nia sakrifísiu boot liu hotu.
- Pasa Estafeta iha Kraras: Asesór Prezidensiál Jenerál (Rtd.) Lere Anan Timur hato’o diskursu maka’as ida iha komemorasaun Masakre Kraras nian, hodi husu juventude atu onra vítima sira la’ós liuhusi vingansa, maibé hodi hako’ak edukasaun no harii nasaun ida ne’ebé prósperu.
Bem-estar Sosiál no Apoiu Komunitáriu:
Kompromisu Prezidénsia nian atu hasa’e moris-di’ak sira ne’ebé vulneravel liu hatudu liuhusi asaun direta, empoderamentu komunitáriu, no parseria estratéjika sira.
- Uma Dignu no Ajuda Direta: Programa “Uma Dignu” entrega uma ida ne’ebé ekipa kompletu no kioske negósiu ki’ik ida ba Paulo Gomes, mane ida ho defisiénsia, no ninia família iha Atsabe. Ekipa sosiál Prezidénsia nian mós fó apoiu médiku no lojístiku urjente ba aman no oan-feto vulneravel ida ho defisiénsia iha Ainaro hafoin sira-nia situasaun sai virál online.
- Fó Kbiit ba Feto: Unidade Empoderamentu Ekonómiku Feto nian iha Prezidénsia organiza fórum nivel aas ida ho parseiru xave sira atu harii sistema apoiu integradu ida ba feto empreendedora sira, hodi garante sira-nia susesu kontribui ba nasaun nia prosperidade koletiva.
- Dezenvolvimentu ne’ebé Lidera husi Komunidade: Materiál konstrusaun esensiál no ajuda finanseira entrega ba komunidade Barique, Manatuto, ba konstrusaun Kapela Nossa Senhora do Carmo, hodi fó kbiit ba rezidente lokál sira atu alkansa sira-nia objetivu dezenvolvimentu rasik.
- ‘Dapur ba Povu’: Prezidénsia no Forsa Defeza Austrália organiza hamutuk xurasku komunitáriu ida, hodi fó hahán ne’ebé haksolok ba labarik no membru komunidade vulneravel liu 500, hodi hametin lasu amizade no solidariedade.
Promove Valór Nasionál no Empoderamentu Juventude:
Inisiativa Prezidensiál atu kuda metin prinsípiu sira husi Dokumentu kona-ba Fraternidade Umana kontinua ninia divulgasaun nasionál, hodi haburas diálogu, kompaixaun, no unidade.
- To’o ba Jerasaun Tuirmai: Unidade Fraternidade Umana hala’o sesaun sosializasaun ho susesu ba estudante sira iha Baucau no Covalima, hodi integra dokumentu nia valór sira ba edukasaun sívika ho objetivu atu inklui iha kurríkulu nasionál.
- Mensajen ida kona-ba Fraternidade Umana: Inisiativa ne’e habelar to’o Prizaun Suai, iha ne’ebé ekipa envolve-an ho dadur no funsionáriu sira kona-ba aplika prinsípiu dignidade umana no respeitu mútuu ba prosesu justisa no reabilitasaun.
- Diálogu Nasionál ida ba Futuru: Prezidénsia konvoka semináriu nasionál boot ida kona-ba “Papél Jerasaun Foun nian,” hodi halibur líder Estadu sira, inklui Primeiru-Ministru, no reprezentante joven sira atu diskute transferénsia legadu no responsabilidade iha konstrusaun nasaun nian.
Dezenvolvimentu Ekonómiku no Parseria Estratéjika:
- Lansa Instituisaun Finanseira Nasionál ida: Prezidente Ramos-Horta sai kliente dahuluk husi “Banco do Nosso Futuro”, banku foun ida ne’ebé harii no na’in mak veteranu libertasaun nasionál sira, hodi defende nu’udar pilár ida ba inkluzaun finanseira no prosperidade nasionál.
- Haburas Empreendedorizmu: Séri Palestra Prezidensiál 2025 ba Dala-III, “Empreendedorizmu: Oinsá Ita Hahú?”, halibur vizionáriu globál sira iha negósiu no esplorasaun hodi inspira no fó mentoria ba jerasaun foun Timoroan ne’ebé halo mudansa.
- Habelar Konektividade Globál: Hodi akompaña esforsu diplomátiku susesu nian, Prezidente hasoru malu ho delegasaun ida husi Xina no Aero Dili atu diskute habelar semo diretu, nu’udar estratéjia xave ida hodi hasa’e turizmu no dada investimentu.
- Hatudu Potensiál Nasionál: Prezidente fó parabéns ba Governu ba susesu husi Dili International Trade Expo 2025 (DITE 2025) nu’udar plataforma vitál ida hodi promove produtu lokál no dada investimentu estranjeiru.
Selebra Kultura, Desportu, no Juventude:
- Defende Arte Kriativa: Prezidente, nu’udar Patrón ofisiál, inagura Dili International Film Festival (DIFF) no dirije episódiu espesiál ida husi “Prezidente Horta Show” ho líder indústria sinema globál sira, hodi haforsa importánsia indústria kriativa sira nian ba identidade no dezenvolvimentu nasionál. Nia mós lansa projetu muzikál “Acorda Timor”, hodi selebra talentu joven Timoroan.
- Impulsiona Maratona Internasionál Dili: Prezidénsia reafirma ninia kompromisu ba Maratona Internasionál Dili 2025, hodi hetan patrosíniu Nivel Ouro husi Timor Telecom no promove eventu ne’e nu’udar aktu boot diplomásia desportiva nian ho tema “Halai ba Palestina.”
- Investe iha Edukasaun: Prezidente Ramos-Horta loke Konferénsia Nasionál ba Dala-2 kona-ba Edukasaun Pre-Eskolár, hodi bolu nu’udar “investimentu úniku ne’ebé transformadór liu hotu ne’ebé nasaun ida bele halo.” Prezidénsia mós entrega materiál eskolár esensiál no ekipamentu desportivu ba Eskola Rezisténsia Dom Carlos Belo no Orfanatu Santa Terezinha iha Quelicai.
- Avansa Exelénsia Akadémika: Prezidente gaba lansamentu VERITATE, jornál sientífiku no literáriu dahuluk nasaun nian, husi Universidade Katólika Timór (UCT), hodi husu ba inteletuál nasaun nian atu kontribui ba plataforma istórika ida-ne’e.
Rekonesimentu no Prémiu:
- Onra Legadu Fiar no Servisu nian: Prezidente Ramos-Horta ho títulu póstuma kondekora Grau Insígnia Orden Timor-Leste nian ba padre Salezianu distintu na’in-rua, Amu Afonso Nascher no Amu Luiggi Pietro, ba sira-nia kontribuisaun kle’an ba pás no dezenvolvimentu.
- Rekoñese Konkista Istórika ida: Onra nasionál sira atribui ba ema no organizasaun atus ba atus—inklui pesoál sivíl, militár, no mídia—ba sira-nia kontribuisaun esepsionál ba susesu Vizita Papál 2024 nian.
- Selebra Konkista Akadémika: Prezidente simu Doutoramentu Honoris Causa husi Universidade Presbiteriana Mackenzie Brazíl nian, hodi rekoñese ninia dedikasaun durante moris tomak ba serbisu públiku no hametin parseria akadémika kle’an entre nasaun rua ne’e.
Haree ba Oin:
Setembru 2025 nu’udar testamentu ida ba progresu dinámiku Timor-Leste nian iha frente doméstika no internasionál. Asaun desizivu kona-ba lei pensaun vitalísia hatudu demokrasia ida ne’ebé responsivu no maduru, enkuantu simu ho susesu Primeiru-Ministru Malázia nian hatudu nasaun nia prontidaun ba membru plenu ASEAN. Hodi investe nafatin iha ita-nia juventude, onra ita-nia istória, no kuida sira ne’ebé vulneravel, Prezidénsia kontinua harii iha fundasaun luta libertasaun nasionál nian.
Buletin informativu ida-ne’e reflete atividade no deklarasaun ofisiál sira husi Prezidente Repúblika durante fulan-Setembru 2025.
REMATA//

Presidência da República Democrática de Timor-Leste
Serviços de Comunicação Social
Boletim Informativo de setembro de 2025
Destaques da Unidade de Comunicação Social Presidência da República, Presidente J. Ramos-Horta
Setembro de 2025 foi um mês de reformas internas decisivas, de um vibrante envolvimento internacional e de um profundo compromisso em moldar o futuro da nação. Enquanto Timor-Leste se preparava para a sua adesão histórica à ASEAN, a Presidência defendeu legislação marcante para assegurar a equidade social, fortaleceu parcerias bilaterais cruciais e capacitou a próxima geração através do diálogo e da ação. A Equipa de Comunicação Social da Presidência tem o prazer de partilhar os destaques de um mês definido por uma governação arrojada, diplomacia estratégica e um forte investimento no potencial humano da nossa nação.
Diplomacia Internacional e Integração Regional:
Setembro foi um período de intensa atividade diplomática, que culminou numa visita de Estado marcante que solidificou o caminho de Timor-Leste para a adesão plena à ASEAN e aprofundou parcerias globais chave.
- Visita Histórica do Primeiro-Ministro da Malásia (23-24 de setembro): O Presidente Ramos-Horta recebeu o Primeiro-Ministro da Malásia, O Honorável Dato’ Seri Anwar Ibrahim, para uma visita oficial de grande sucesso.
- Concessão da Mais Alta Honra da Nação: O Presidente condecorou o Primeiro-Ministro Anwar Ibrahim com o Grande Colar da Ordem de Timor-Leste, em reconhecimento da sua longa amizade e do apoio crucial da Malásia ao nosso desenvolvimento nacional e ao percurso para a ASEAN.
- Diálogo Estratégico na Palestra Presidencial: O Primeiro-Ministro proferiu um discurso principal sobre “A ASEAN e o Papel de Timor-Leste” como parte da Série de Palestras Presidenciais de 2025, reafirmando o apoio inabalável da Malásia à nossa adesão iminente.
- Aprofundamento dos Laços Bilaterais: As discussões centraram-se na criação de um quadro estratégico abrangente, na expansão da cooperação nas áreas da defesa, educação e saúde, e no aproveitamento de novas oportunidades como a rota direta da Batik Air para reforçar as ligações económicas e interpessoais. O Presidente celebrou também o 68.º Dia Nacional da Malásia, reforçando os fortes laços entre as nações.
- Fortalecimento da Parceria de Segurança com os EUA: O Presidente Ramos-Horta participou numa receção a bordo do U.S.S. Cincinnati para saudar o exercício naval CARAT 2025, defendendo a duradoura parceria de segurança e advogando pela expansão da presença dos Seabees da Marinha dos EUA, cujas contribuições para o desenvolvimento nacional elogiou.
- Envolvimento com Parceiros Globais: A Presidência foi um centro de atividade diplomática, com o Presidente a:
- Receber as cartas credenciais dos novos Embaixadores da União Europeia, Portugal e Grécia.
- Reunir-se com uma delegação de alto nível da Assembleia Parlamentar Paritária OACPS-UE para reforçar parcerias estratégicas.
- Celebrar o aprofundamento dos laços com a República Popular da China no seu 76.º aniversário, destacando uma Parceria Estratégica Abrangente que inclui apoio vital ao setor da saúde e novas ligações económicas, como um futuro Consulado em Changsha.
- Celebrar o Dia Nacional da Indonésia, que reforça os laços históricos e culturais.
- Acolher o Embaixador dos Países Baixos para discutir o apoio à integração na ASEAN e reafirmar os laços históricos na celebração do 203.º Dia da Independência do Brasil.
- Reunir-se com a Coordenadora Residente da ONU para alinhar as prioridades de desenvolvimento nacional, particularmente na agricultura.
- Uma Voz pela Paz Global: Numa declaração veemente, o Presidente Ramos-Horta condenou inequivocamente o ataque de 9 de setembro em Doha, expressando solidariedade com o Estado do Qatar, reafirmando a posição de Timor-Leste contra a violência e instando a comunidade internacional a redobrar esforços para uma solução política justa e duradoura na Palestina.
Governação Interna e Segurança Pública:
Um tema definidor do mês foi a liderança do Presidente no avanço de importantes reformas institucionais e na resposta à vontade do povo, reforçando a maturidade democrática de Timor-Leste.
- Reforma Histórica das Pensões: Numa medida histórica, o Presidente Ramos-Horta promulgou a lei que revoga a pensão vitalícia para antigos titulares de altos cargos.
- Resposta ao Envolvimento Cívico: Após manifestações pacíficas, o Presidente reuniu-se com representantes de estudantes universitários, expressando o seu “acordo a 100%” com a sua posição e elogiando o seu dever cívico. O Presidente declarou publicamente a sua opinião de longa data de que o sistema anterior era injusto e prometeu uma ação rápida.
- Uma Decisão de Princípio: Numa declaração solene, o Presidente anunciou a promulgação da lei, aprovada com “unanimidade absoluta” pelo Parlamento, descrevendo-a como um momento significativo e corretivo para a democracia da nação, recomendando ao mesmo tempo uma transição justa e digna.
- Avanço do Setor da Justiça: O Presidente priorizou a criação do Supremo Tribunal de Justiça, reunindo-se com o Ministro da Justiça para analisar o progresso e visitando pessoalmente o local proposto para sublinhar a urgência da sua instalação antes do final de 2026. O Presidente reafirmou também uma política de tolerância zero em relação ao jogo online ilegal.
- Visão para a Nação: O Presidente proferiu um discurso abrangente no Parlamento Nacional na abertura da Terceira Sessão Legislativa, delineando uma agenda virada para o futuro para o bem-estar social, o desenvolvimento nacional e o papel de Timor-Leste no cenário mundial.
- Coordenação do Executivo: As reuniões constitucionais regulares com o Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão garantiram o alinhamento nas principais prioridades nacionais, incluindo o processo legal acelerado para a adesão à ASEAN, os compromissos de política externa e a manutenção da estabilidade social.
Honrar a Nossa História:
A Presidência continuou a assegurar que o legado da luta nacional informa e inspira o caminho da nação.
- Preservar o Legado das FALINTIL: O Presidente Ramos-Horta lançou o documentário “Preservar a Nossa História” para comemorar o 50.º aniversário das FALINTIL, celebrando-o como uma ferramenta vital para imortalizar os feitos heróicos dos nossos combatentes para as gerações futuras.
- Justiça para os Cinco de Balibo: O Presidente confirmou que participará na comemoração do 50.º aniversário da tragédia dos Cinco de Balibo em outubro e que condecorará postumamente os cinco jornalistas, juntamente com outros quatro mortos no cumprimento do dever, em reconhecimento do seu derradeiro sacrifício.
- Passar o Testemunho em Kraras: O Conselheiro Presidencial, General (Ref.) Lere Anan Timur, proferiu um discurso veemente na comemoração do Massacre de Kraras, instando os jovens a honrar as vítimas não através da retribuição, mas abraçando a educação e construindo uma nação próspera.
Bem-estar Social e Apoio Comunitário:
O compromisso da Presidência em apoiar os mais vulneráveis foi demonstrado através de ação direta, capacitação da comunidade e parcerias estratégicas.
- Casas Dignas e Ajuda Direta: O programa “Uma Dignu” entregou uma casa totalmente equipada e um pequeno quiosque de negócios a Paulo Gomes, um homem com deficiência, e à sua família em Atsabe. A equipa social da Presidência prestou também apoio médico e logístico urgente a um pai e filha vulneráveis com deficiência em Ainaro, depois de a sua situação se ter tornado viral online.
- Capacitação das Mulheres: A Unidade para o Empoderamento Económico das Mulheres da Presidência organizou um fórum de alto nível com parceiros chave para construir um sistema de apoio integrado para mulheres empreendedoras, garantindo que o seu sucesso contribua para a prosperidade coletiva da nação.
- Desenvolvimento Liderado pela Comunidade: Foram entregues materiais de construção essenciais e ajuda financeira à comunidade de Barique, Manatuto, para a construção da Capela de Nossa Senhora do Carmo, capacitando os residentes locais para alcançarem os seus próprios objetivos de desenvolvimento.
- ‘Dapur ba Povu’ (A Cozinha do Povo): A Presidência e a Força de Defesa Australiana organizaram um churrasco comunitário, proporcionando uma refeição alegre a mais de 500 crianças e membros vulneráveis da comunidade, fortalecendo os laços de amizade e solidariedade.
Promoção de Valores Nacionais e Capacitação da Juventude:
A iniciativa presidencial de incorporar os princípios do Documento sobre a Fraternidade Humana continuou o seu alcance nacional, fomentando o diálogo, a compaixão e a unidade.
- Alcançar a Próxima Geração: A Unidade da Fraternidade Humana realizou com sucesso sessões de socialização para estudantes em Baucau e Covalima, integrando os valores do documento na educação cívica com o objetivo de o incluir no currículo nacional.
- Uma Mensagem de Fraternidade Humana: A iniciativa foi estendida à Prisão de Suai, onde a equipa interagiu com reclusos e funcionários sobre a aplicação dos princípios de dignidade humana e respeito mútuo no processo de justiça e reabilitação.
- Um Diálogo Nacional para o Futuro: A Presidência convocou um importante seminário nacional sobre “O Papel da Nova Geração”, reunindo líderes de Estado, incluindo o Primeiro-Ministro, e representantes da juventude para discutir a transferência de legado e responsabilidade na construção da nação.
Desenvolvimento Económico e Parcerias Estratégicas:
- Lançamento de uma Instituição Financeira Nacional: O Presidente Ramos-Horta tornou-se o primeiro cliente do “Banco do Nosso Futuro”, um novo banco fundado e detido por veteranos da libertação nacional, defendendo-o como um pilar para a inclusão financeira e a prosperidade nacional.
- Fomento do Empreendedorismo: A Série de Palestras Presidenciais de 2025 III, “Empreendedorismo: Como Começar?”, reuniu visionários globais dos negócios e da exploração para inspirar e orientar uma nova geração de agentes de mudança timorenses.
- Expansão da Conectividade Global: Dando seguimento a esforços diplomáticos bem-sucedidos, o Presidente reuniu-se com uma delegação da China e da Aero Dili para discutir a expansão de voos diretos, uma estratégia chave para impulsionar o turismo e atrair investimento.
- Exibição do Potencial Nacional: O Presidente felicitou o Governo pelo sucesso da Expo Internacional de Comércio de Díli 2025 (DITE 2025) como uma plataforma vital para a promoção de produtos locais e a atração de investimento estrangeiro.
Celebração da Cultura, Desporto e Juventude:
- Defesa das Artes Criativas: O Presidente, como Patrono oficial, inaugurou o Festival Internacional de Cinema de Díli (DIFF) e apresentou um episódio especial do “Prezidente Horta Show” com líderes globais da indústria cinematográfica, reforçando a importância das indústrias criativas para a identidade e o desenvolvimento nacionais. Lançou também o projeto musical “Acorda Timor”, celebrando o jovem talento timorense.
- Impulso da Maratona Internacional de Díli: A Presidência reafirmou o seu compromisso com a Maratona Internacional de Díli de 2025, garantindo um patrocínio de Nível Ouro da Timor Telecom e promovendo o evento como um importante ato de diplomacia desportiva sob o tema “Correr pela Palestina”.
- Investir na Educação: O Presidente Ramos-Horta abriu a 2.ª Conferência Nacional sobre Educação Pré-Escolar, considerando-a “o único e mais transformador investimento que uma nação pode fazer”. A Presidência entregou também material escolar essencial e equipamento desportivo à Escola de Resistência Dom Carlos Belo e ao Orfanato de Santa Terezinha em Quelicai.
- Promoção da Excelência Académica: O Presidente saudou o lançamento da VERITATE, a primeira revista científica e literária da nação, pela Universidade Católica de Timor (UCT), apelando aos intelectuais do país para contribuírem para esta plataforma histórica.
Reconhecimentos e Prémios:
- Honrar um Legado de Fé e Serviço: O Presidente Ramos-Horta condecorou postumamente dois distintos sacerdotes salesianos, o Padre Afonso Nascher e o Padre Luiggi Pietro, com a Insígnia da Ordem de Timor-Leste, pelas suas profundas contribuições para a paz e o desenvolvimento.
- Reconhecimento de um Feito Histórico: Foram atribuídas condecorações nacionais a centenas de indivíduos e organizações — incluindo pessoal civil, militar e dos média — pelas suas excecionais contribuições para o sucesso da Visita Papal de 2024.
- Celebração do Mérito Académico: O Presidente foi distinguido com um Doutoramento Honoris Causa pela Universidade Presbiteriana Mackenzie do Brasil, em reconhecimento da sua dedicação de uma vida ao serviço público e do fortalecimento da profunda parceria académica entre as duas nações.
Perspetivas Futuras:
Setembro de 2025 foi um testemunho do progresso dinâmico de Timor-Leste, tanto a nível interno como internacional. A ação decisiva sobre a lei da pensão vitalícia demonstrou uma democracia reativa e madura, enquanto o acolhimento bem-sucedido do Primeiro-Ministro da Malásia mostrou a prontidão da nação para a adesão plena à ASEAN. Ao investir consistentemente na nossa juventude, honrar a nossa história e cuidar dos vulneráveis, a Presidência continua a construir sobre os alicerces da nossa luta de libertação.
Este boletim informativo reflete as atividades e declarações oficiais do Presidente da República durante o mês de setembro de 2025.
FIM//

Kepresidenan Republik Demokratik Timor-Leste
Layanan Komunikasi Sosial
Buletin Berita – September 2025
Sorotan Dari Unit Layanan Komunikasi Sosial Kepresidenan Republik, Presiden J. Ramos-Horta
September 2025 adalah bulan reformasi domestik yang menentukan, keterlibatan internasional yang dinamis, dan komitmen mendalam untuk membentuk masa depan bangsa. Saat Timor-Leste mempersiapkan aksesi bersejarahnya ke ASEAN, Kepresidenan memperjuangkan legislasi penting untuk menjamin keadilan sosial, memperkuat kemitraan bilateral yang krusial, dan memberdayakan generasi penerus melalui dialog dan aksi. Tim Media dan Komunikasi Kepresidenan dengan bangga membagikan sorotan dari bulan yang diwarnai oleh tata kelola yang berani, diplomasi strategis, dan investasi mendalam pada potensi sumber daya manusia bangsa kita.
Diplomasi Internasional dan Integrasi Regional:
September merupakan periode aktivitas diplomatik yang intens, yang puncaknya adalah kunjungan kenegaraan penting yang memantapkan jalan Timor-Leste menuju keanggotaan penuh ASEAN dan memperdalam kemitraan global utama.
- Kunjungan Bersejarah Perdana Menteri Malaysia (23-24 September): Presiden Ramos-Horta menjamu Perdana Menteri Malaysia, Yang Terhormat Dato’ Seri Anwar Ibrahim, dalam sebuah kunjungan resmi yang sangat sukses.
- Penganugerahan Tanda Kehormatan Tertinggi Negara: Presiden menganugerahkan Bintang Jasa Agung (Grande Colar da Ordem de Timor-Leste) kepada Perdana Menteri Anwar Ibrahim, sebagai pengakuan atas persahabatan jangka panjangnya dan dukungan penting Malaysia bagi pembangunan nasional serta perjalanan Timor-Leste menuju ASEAN.
- Dialog Strategis dalam Kuliah Kepresidenan: Perdana Menteri menyampaikan pidato utama tentang “ASEAN dan Peran Timor-Leste” sebagai bagian dari Seri Kuliah Kepresidenan 2025, yang menegaskan kembali dukungan tak tergoyahkan Malaysia untuk aksesi kita yang akan segera terwujud.
- Memperdalam Hubungan Bilateral: Diskusi berfokus pada penciptaan kerangka kerja strategis yang komprehensif, memperluas kerja sama di bidang pertahanan, pendidikan, dan kesehatan, serta memanfaatkan peluang baru seperti rute langsung Batik Air untuk meningkatkan koneksi ekonomi dan antar-masyarakat. Presiden juga merayakan Hari Nasional Malaysia ke-68, yang memperkuat ikatan erat antara kedua negara.
- Memperkuat Kemitraan Keamanan dengan AS: Presiden Ramos-Horta menghadiri resepsi di atas kapal U.S.S. Cincinnati untuk menyambut latihan angkatan laut CARAT 2025, memperjuangkan kemitraan keamanan yang langgeng dan mengadvokasi perluasan kehadiran Seabees Angkatan Laut AS, yang kontribusinya bagi pembangunan nasional beliau puji.
- Menjalin Hubungan dengan Mitra Global: Kepresidenan menjadi pusat aktivitas diplomatik, dengan Presiden:
- Menerima surat kepercayaan dari Duta Besar baru Uni Eropa, Portugal, dan Yunani.
- Bertemu dengan delegasi tingkat tinggi dari Majelis Parlemen Bersama OACPS-UE untuk memperkuat kemitraan strategis.
- Merayakan penguatan hubungan dengan Republik Rakyat Tiongkok pada hari jadinya yang ke-76, dengan menyoroti Kemitraan Strategis Komprehensif yang mencakup dukungan vital sektor kesehatan dan hubungan ekonomi baru, seperti Konsulat di Changsha di masa depan.
- Merayakan Hari Nasional Indonesia yang mempererat ikatan sejarah dan budaya.
- Menyambut Duta Besar Belanda untuk membahas dukungan bagi integrasi ASEAN dan menegaskan kembali ikatan historis pada perayaan Hari Kemerdekaan Brasil yang ke-203.
- Bertemu dengan Koordinator Residen PBB untuk menyelaraskan prioritas pembangunan nasional, khususnya di bidang pertanian.
- Suara untuk Perdamaian Global: Dalam sebuah pernyataan yang kuat, Presiden Ramos-Horta secara tegas mengutuk serangan pada 9 September di Doha, menyatakan solidaritas dengan Negara Qatar, menegaskan kembali sikap Timor-Leste menentang kekerasan, dan mendesak komunitas internasional untuk melipatgandakan upaya demi solusi politik yang adil dan langgeng di Palestina.
Tata Kelola Dalam Negeri dan Keamanan Publik:
Tema yang menonjol bulan ini adalah kepemimpinan Presiden dalam memajukan reformasi kelembagaan besar dan menanggapi kehendak rakyat, yang memperkuat kematangan demokrasi Timor-Leste.
- Reformasi Pensiun yang Bersejarah: Dalam sebuah langkah bersejarah, Presiden Ramos-Horta mengesahkan undang-undang yang mencabut pensiun seumur hidup bagi mantan pejabat tinggi.
- Menanggapi Keterlibatan Sipil: Setelah demonstrasi damai, Presiden bertemu dengan perwakilan mahasiswa, menyatakan “persetujuan 100%” terhadap posisi mereka dan memuji kesadaran sipil mereka. Presiden secara terbuka menyatakan pandangan lamanya bahwa sistem sebelumnya tidak adil dan berjanji akan mengambil tindakan cepat.
- Keputusan Berprinsip: Dalam sebuah pernyataan khidmat, Presiden mengumumkan pengesahan undang-undang tersebut, yang disetujui dengan “suara bulat mutlak” oleh Parlemen, dan menggambarkannya sebagai momen penting dan korektif bagi demokrasi bangsa, sambil merekomendasikan transisi yang adil dan bermartabat.
- Memajukan Sektor Kehakiman: Presiden memprioritaskan pembentukan Mahkamah Agung, bertemu dengan Menteri Kehakiman untuk meninjau kemajuan dan secara pribadi mengunjungi lokasi yang diusulkan untuk menggarisbawahi urgensi instalasinya sebelum akhir tahun 2026. Presiden juga menegaskan kembali kebijakan tanpa toleransi terhadap perjudian online ilegal.
- Visi untuk Bangsa: Presiden menyampaikan pidato komprehensif di Parlemen Nasional pada pembukaan Sesi Legislatif Ketiga, menguraikan agenda berwawasan ke depan untuk kesejahteraan sosial, pembangunan nasional, dan peran Timor-Leste di panggung dunia.
- Koordinasi Eksekutif: Pertemuan konstitusional rutin dengan Perdana Menteri Kay Rala Xanana Gusmão memastikan keselarasan pada prioritas-prioritas kunci nasional, termasuk percepatan proses hukum untuk aksesi ASEAN, keterlibatan kebijakan luar negeri, dan menjaga stabilitas sosial.
Menghormati Sejarah Kita:
Kepresidenan terus memastikan bahwa warisan perjuangan nasional menjadi informasi dan inspirasi bagi langkah bangsa ke depan.
- Melestarikan Warisan FALINTIL: Presiden Ramos-Horta meluncurkan film dokumenter “Melestarikan Sejarah Kita” untuk memperingati ulang tahun ke-50 FALINTIL, merayakannya sebagai alat vital untuk mengabadikan tindakan heroik para pejuang kita bagi generasi mendatang.
- Keadilan untuk Balibo Five: Presiden mengonfirmasi bahwa beliau akan berpartisipasi dalam peringatan 50 tahun tragedi Balibo Five pada bulan Oktober dan akan secara anumerta menganugerahkan tanda kehormatan nasional kepada lima jurnalis tersebut, bersama dengan empat jurnalis lainnya yang gugur saat bertugas, sebagai pengakuan atas pengorbanan tertinggi mereka.
- Menyerahkan Obor di Kraras: Penasihat Kepresidenan Jenderal (Purn.) Lere Anan Timur menyampaikan pidato yang kuat pada peringatan Pembantaian Kraras, mendesak kaum muda untuk menghormati para korban bukan melalui pembalasan, tetapi dengan merangkul pendidikan dan membangun bangsa yang makmur.
Kesejahteraan Sosial dan Dukungan Masyarakat:
Komitmen Kepresidenan untuk mengangkat kaum yang paling rentan ditunjukkan melalui aksi langsung, pemberdayaan masyarakat, dan kemitraan strategis.
- Rumah Layak dan Bantuan Langsung: Program “Uma Dignu” menyerahkan sebuah rumah yang lengkap dan sebuah kios usaha kecil kepada Paulo Gomes, seorang penyandang disabilitas, dan keluarganya di Atsabe. Tim sosial Kepresidenan juga memberikan dukungan medis dan logistik darurat kepada seorang ayah dan putrinya yang rentan dan penyandang disabilitas di Ainaro setelah kondisi mereka viral di media sosial.
- Pemberdayaan Perempuan: Unit Pemberdayaan Ekonomi Perempuan Kepresidenan menyelenggarakan forum tingkat tinggi dengan mitra-mitra kunci untuk membangun sistem dukungan terpadu bagi pengusaha perempuan, memastikan keberhasilan mereka berkontribusi pada kemakmuran kolektif bangsa.
- Pembangunan yang Dipimpin Masyarakat: Bahan bangunan esensial dan bantuan keuangan diserahkan kepada masyarakat Barique, Manatuto, untuk pembangunan Kapel Bunda Maria dari Karmel, memberdayakan warga setempat untuk mencapai tujuan pembangunan mereka sendiri.
- ‘Dapur ba Povu’ (Dapur untuk Rakyat): Kepresidenan dan Angkatan Pertahanan Australia bersama-sama menyelenggarakan barbekyu komunitas, menyediakan hidangan yang penuh sukacita bagi lebih dari 500 anak-anak dan anggota masyarakat rentan, serta memperkuat ikatan persahabatan dan solidaritas.
Mempromosikan Nilai-Nilai Nasional dan Pemberdayaan Pemuda:
Inisiatif kepresidenan untuk menanamkan prinsip-prinsip Dokumen Persaudaraan Manusia melanjutkan jangkauan nasionalnya, dengan membina dialog, welas asih, dan persatuan.
- Menjangkau Generasi Penerus: Unit Persaudaraan Manusia mengadakan sesi sosialisasi yang sukses bagi para pelajar di Baucau dan Covalima, mengintegrasikan nilai-nilai dokumen tersebut ke dalam pendidikan kewarganegaraan dengan tujuan untuk memasukkannya ke dalam kurikulum nasional.
- Pesan Persaudaraan Manusia: Inisiatif ini diperluas hingga ke Penjara Suai, di mana tim berinteraksi dengan narapidana dan staf tentang penerapan prinsip-prinsip martabat manusia dan saling menghormati dalam proses peradilan dan rehabilitasi.
- Dialog Nasional untuk Masa Depan: Kepresidenan menyelenggarakan seminar nasional besar tentang “Peran Generasi Baru,” yang mempertemukan para pemimpin negara, termasuk Perdana Menteri, dan perwakilan pemuda untuk membahas transfer warisan dan tanggung jawab dalam pembangunan bangsa.
Pembangunan Ekonomi dan Kemitraan Strategis:
- Meluncurkan Lembaga Keuangan Nasional: Presiden Ramos-Horta menjadi nasabah pertama “Banco do Nosso Futuro” (Bank Masa Depan Kita), sebuah bank baru yang didirikan dan dimiliki oleh para veteran pembebasan nasional, dan memperjuangkannya sebagai pilar inklusi keuangan dan kemakmuran nasional.
- Membina Kewirausahaan: Seri Kuliah Kepresidenan 2025 III, “Kewirausahaan: Bagaimana Anda Memulai?”, mengumpulkan para visioner global di bidang bisnis dan eksplorasi untuk menginspirasi dan membimbing generasi baru pembawa perubahan Timor-Leste.
- Memperluas Konektivitas Global: Sebagai tindak lanjut dari upaya diplomatik yang sukses, Presiden bertemu dengan delegasi dari Tiongkok dan Aero Dili untuk membahas perluasan penerbangan langsung, sebuah strategi kunci untuk mendorong pariwisata dan menarik investasi.
- Menampilkan Potensi Nasional: Presiden mengucapkan selamat kepada Pemerintah atas keberhasilan Dili International Trade Expo 2025 (DITE 2025) sebagai platform vital untuk mempromosikan produk lokal dan menarik investasi asing.
Merayakan Budaya, Olahraga, dan Pemuda:
- Memperjuangkan Seni Kreatif: Presiden, sebagai Pelindung resmi, meresmikan Festival Film Internasional Dili (DIFF) dan menjadi pembawa acara episode khusus “Prezidente Horta Show” bersama para pemimpin industri film global, yang memperkuat pentingnya industri kreatif bagi identitas dan pembangunan nasional. Beliau juga meluncurkan proyek musik “Acorda Timor” untuk merayakan talenta muda Timor-Leste.
- Mendorong Maraton Internasional Dili: Kepresidenan menegaskan kembali komitmennya terhadap Maraton Internasional Dili 2025, dengan mendapatkan sponsor Tingkat Emas dari Timor Telecom dan mempromosikan acara ini sebagai aksi besar diplomasi olahraga di bawah tema “Lari untuk Palestina.”
- Berinvestasi dalam Pendidikan: Presiden Ramos-Horta membuka Konferensi Nasional ke-2 tentang Pendidikan Anak Usia Dini, menyebutnya sebagai “satu-satunya investasi paling transformasional yang dapat dilakukan oleh sebuah negara.” Kepresidenan juga menyerahkan perlengkapan sekolah dan peralatan olahraga penting ke Sekolah Perlawanan Dom Carlos Belo dan Panti Asuhan Santa Terezinha di Quelicai.
- Memajukan Keunggulan Akademik: Presiden memuji peluncuran VERITATE, jurnal ilmiah dan sastra pertama bangsa, oleh Universitas Katolik Timor (UCT), dan menyerukan kepada para intelektual bangsa untuk berkontribusi pada platform bersejarah ini.
Pengakuan dan Penghargaan:
- Menghormati Warisan Iman dan Pelayanan: Presiden Ramos-Horta secara anumerta menganugerahkan Insígnia da Ordem de Timor-Leste kepada dua pastor Salesian terkemuka, Pastor Afonso Nascher dan Pastor Luiggi Pietro, atas kontribusi mendalam mereka bagi perdamaian dan pembangunan.
- Mengakui Pencapaian Bersejarah: Tanda kehormatan nasional diberikan kepada ratusan individu dan organisasi—termasuk personel sipil, militer, dan media—atas kontribusi luar biasa mereka terhadap keberhasilan Kunjungan Paus pada tahun 2024.
- Merayakan Prestasi Akademik: Presiden dianugerahi Gelar Doktor Kehormatan oleh Universitas Presbiterian Mackenzie Brasil, sebagai pengakuan atas dedikasi seumur hidupnya pada pelayanan publik dan penguatan kemitraan akademik yang mendalam antara kedua negara.
Pandangan ke Depan:
September 2025 adalah bukti kemajuan dinamis Timor-Leste baik di tingkat domestik maupun internasional. Tindakan tegas terhadap undang-undang pensiun seumur hidup menunjukkan demokrasi yang responsif dan matang, sementara keberhasilan menjadi tuan rumah bagi Perdana Menteri Malaysia menunjukkan kesiapan bangsa untuk keanggotaan penuh di ASEAN. Dengan terus-menerus berinvestasi pada kaum muda, menghormati sejarah, dan merawat mereka yang rentan, Kepresidenan terus membangun di atas fondasi perjuangan pembebasan kita.
Buletin ini mencerminkan kegiatan dan pernyataan resmi Presiden Republik selama bulan September 2025.
SELESAI//
For more information about the Presidency’s activities, please visit our official website: https://presidenciarepublica.tl/ or follow our social media channels: Facebook: https://www.facebook.com/OPRTL/ , Instagram: https://www.instagram.com/presidencia_da_rdtl/ and YouTube: Presidência da República Democrática de TL.