[ENG-TET]

PRESS RELEASE
PRESIDENT RAMOS-HORTA POSTHUMOUSLY CONFERS TIMOR-LESTE’S HIGHEST HONOR TO TWO DISTINGUISHED PRIEST, AND AWARD NATIONAL HONORS ON PERSONALITIES AND ORGANIZATIONS FOR SUCCESSFUL PAPAL VISIT.
Dili, September 4, 2025
President and Nobel Peace Laureate, J. Ramos-Horta, posthumously conferred the Insignia of the Order of Timor-Leste upon two distinguished Priest from Salesian of Don Bosco (SDB), on the occasion of the 26th Anniversary of the Popular Consultation. The President also awarded the Medal of the Order of Timor-Leste, Medal of Merit, and Certificate of Commendation to Individuals and Organizations for their exceptional contributions to the historic success of the First Apostolic visit of His Holiness Pope Francisco to Timor-Leste. The Ceremony was held at the Nicolau Lobato Presidential Palace.
Under the Decree of the President of The Republic No. 88/2025, signed on September 2, 2025, President Ramos-Horta posthumously bestowed the Insignia of the Order of Timor-Leste upon two Salesian of Don Bosco (SDB) priests, in recognition of the priests’ profound and dedicated service in fostering the historic relations between Timor-Leste and the Vatican, which has been fundamental to promoting peace, national stability, and development. Their lifelong efforts provided immense benefit and comfort to countless Timorese citizens.
Following are the two Salesian of Don Bosco (SDB) priests:
- Priest Afonso Nascher, SDB
- Priest Luiggi Pietro, SDB.
Furthermore, under the Decree of the President of The Republic No. 89/2025, also signed on September 2, 2025, President Ramos-Horta awarded national honors to numerous Individuals and groups for their exceptional contributions to the historic success of the Apostolic Visit of His Holiness Pope Francisco to Timor-Leste in September 2024.
The Medal of the Order of Timor-Leste is awarded to seven distinguished individuals for their leadership. The Medal of Merit is awarded to twenty-five civilian and military personnel, and a Certificate of Commendation is awarded to 182 individuals and several major organizations, including media outlets and telecommunications providers.
I. The following are awarded the “Order of Timor-Leste” Medal:
1. Francisco da Costa Guterres
2. Gastão de Souza
3. Miguel Marques Gonçalves Manetelu
4. Samuel Marçal
5. Jorge Soares Cristovão
6. Aleixo Ximenes
7. Priest Sancho Amaral
II. The following are awarded the Medal of Merit:
1. José dos Reis Magno
2. Maria Goretti Marques Belo
3. Ângelo Urbano Fernandes
4. Benigno Humberto Gregório da Cruz
5. José Ramos Marçal
6. Eliázaro Teófilo de Araújo Amaral
7. Filomena da Costa
8. Natércio G. de Carvalho
9. Police Chief Pedro Belo
10. Infantry Colonel João da Costa Esteves
11. Julio de Jesus
12. Rui Lourenço da Costa
13. Gil Paulino dos Santos Oliveira
14. Gastão Maria da Piedade
15. José Soares
16. Colonel Domingos da Costa
17. Venâncio Pinto
18. José de Oliveira Leong
19. Romualdo Antonio Soares da Silva
20. Marco Paulo Faria dos Reis de Sousa
21. Januário Maria Guterres
22. João Paulo Amaral
23. Francisco Xavier de Deus Jerônimo
24. Cesaltina da C. Moreira
25. Superintendent Damião da Silva Correia
III. A Certificate of Commendation is awarded to the following:
1. Hermenegildo Augusto Cabral Pereira
2. Tómas do Rosário Cabral
3. Rear Admiral Donaciano do Rosário Costa Gomes, PhD
4. Jacinto Rigoberto Gomes de Deus
5. Mateus W. dos Santos Tallo
6. Germano Santa Brites Dias
7. Expedito Loro Dias Ximenes
8. Longuinhos R.T. D. de Castro Monteiro
9. Aida Maria dos Santos
10. Jorge Manuel de Araújo Serrano
11. Abílio José Caetano
12. Francisco Gomes Pereira
13. Francisca Moniz da Cruz de Jesus
14. Fr. Guilhermino da Silva
15. Fr. Ângelo Salsinha
16. Fr. Ludgeiro Martins da Silva
17. Fr. Benedito Barros Pereira
18. Fr. Rui Filomeno Gomes, SDB Chaplain of the F-FDTL
19. João Freitas da Câmara
20. Rosália de Jesus Belo
21. Sister Sanzinha M. A. de Jesus, FMA
22. Sister Mary Immaculate, CB
23. Sister Elda Bibiana Soares, Fdcc
24. Fr. Francisco Indra do Nascimento Tey Seran
25. Fr. Mariano Quintão do Rego
26. Norman L. Magalong
27. Representative TELKOMCEL
28. TELEMOR Representative
29. TIMOR TELECOM Representative
30. RTTL, EP Representative
31. GMN Representative
32. Gianni Carlo Dadulas Corte-Real Turquel
33. Deonísia Maria Sávio
34. Otávia Cristina Gusmão de Almeida
35. Dirce Manuel dos Reis Amaral
36. Gustódio A. de Jesus
37. Antônio Maria de Sá
38. Flávio Cardoso Neves
39. Ambrósio Manuel Barreto Amaral
40. Anastácio de Araújo
41. Brigido Simão Dias de Deus
42. Timótea P. Marques
43. Regina de Jesus de Souza
44. Fulgencio Corbafo
45. Smélia de Jesus Guterres
46. Filomeno R. dos Santos Lay
47. Domingos de Jesus Sequeira
48. Deolindo de F. Marques
49. Egidio Gonçalves
50. Gui Daniel T. de Jesus
51. Remigio da C. S. dos Santos
52. Joanito Doutel Pereira
53. Paulo da Silva
54. Jerome Latino
55. Egidio N. S. Soares
56. Faustino André Boavida
57. Zil Nunes Pinto
58. Gilberto C. de Jesus
59. Carlos Sarmento Mendonça
60. Ladislau da C. Pinto
61. Lourenço da Silva Belo
62. Filomeno Moniz do Rego
63. Delfin dos Santos
64. Domingos Ximenes Amaral
65. Paulino Amaral da Costa
66. Cheri Bonaparte Soares
67. Eduardo da Silva
68. José Mestre
69. Micazinha Verdial Soares
70. Jenifer Clarisa T. S. Oliveira
71. Maria Zaquelina R. Freitas
72. Leonor Faria Soares
73. Ana Olivia F. R. Souza
74. Mei Lisa R. da Silva
75. Gastão Jacinto P. Cabral
76. Mateus R. O. Soares
77. Ana Sonia Freitas
78. Anastacia Sandra B. Alves
79. Albertinho A. P. da Cunha
80. Gedalya da Costa Magalhães
81. Eulalia da Conceicao Amaral
82. Remigia M. A. Alves de Souza
83. Jeremias de Jesus Soares
84. Ladio Isaac dos Reis
85. Robert Bakhita dos M. Guterres de Sousa
86. Filomeno Junior da Costa
87. Gumario A. F. Da Silva Morreira
88. Levi Nicholas M. Guterres
89. Benito Junior R. P. St. Gonzaga Soares
90. Ramiro T. do Nascimento
91. Joanito da Silva Soares
92. Paulino de Jesus
93. Abrão Ribeiro
94. Marcelino Pereira
95. Evangelino de Carvalho Pereira
96. Marciano de Jesus
97. Ruben Nar Ze Conis S. Gusmão
98. Valerio Barreto Araujo Bernardo
99. René Adilson D. Oliveira
100. Nilton José Lay Lengo
101. João Alves Correia
102. Luis Gomes
103. Rita de Deus
104. Nazario Guterres
105. Nazario de Jesus
106. Antonio Soares
107. Prisca Soares
108. Constancio Neno
109. Jorge F. Lopes
110. Florindo J. Antonio
111. Sergio Soares
112. Deometro Nunes dos Santos
113. Egas da Silva
114. Jaime Verdial
115. Fidelio S. Martins
116. Teresa Soares Marques
117. Francisco B. da S. Ribeiro
118. Averino de A. S. Martins
119. Rogerio da Conceicao
120. Renaldo Nato da C. Pereira
121. Pedro da Costa Pinto
122. José Casmiro
123. Henrique Bana
124. Geraldo Freitas
125. Julio Goncalves
126. Bartolomeu de O. Jong
127. Deometrio N. dos Santos
128. Eliseu Amaral
129. Carlos Soares Exposto
130. Bernardino da Conceição
131. Basilio da C. Amaral
132. Eliseu José Soares
133. Tomas Pinto de Jesus
134. Domingos Noronha
135. Antonio José dos Santos
136. Eduardo dos S. Gomes
137. Odilia S. Leite
138. Juaninha X. da Costa
139. Maria S. P. Soares
140. Esther de Jesus
141. Teresa Gonçalves
142. Julio da Costa Pascoal
143. Borges de Jesus
144. Domingos L. dos Santos
145. Abril S. Sarmento
146. Geraldo T. Soares
147. Jefanio Gonçalves
148. Sergio da Silva do Rego
149. Suzinho G. S. Maia
150. Nelson de J. Vieira
151. Crispim P. Soares
152. Julito T. Soares
153. Marcos G. B. Antonio
154. José Ximenes de Jesus
155. Carlito da Silva
156. Batista Coa
157. Abilio Freitas
158. Assistance of C. S. Coelho
159. Mario da Costa Correia
160. Joselino B. X. Pereira
161. Freinato da Cruz Sabon
162. Vasco Pereira
163. Pedro Silva Aparicio
164. Ambrosio Paulo Garcia
165. Nelson Manuel D. G. Ricardo
166. Salustiano L. Rodrigues Pereira
167. Wilson D. R. Lemos
168. Horacio da S. B. P. Maia Pires
169. Longuinos da Silva Araújo
170. Raineiro Saldanha
171. Domingos M. B. A. Matos
172. Isac da Costa Ximenes
173. Celestino da C. Ximenes
174. Jenito Maria Fernandes
175. Francisco Pereira da Cruz
176. Silvio C. Lopes Lemos
177. Riche Julio dos S. Sarmento
178. Eduardo dos Santos Gomes
179. Oscar Lucio A. Goncalves
180. Fabião da Costa Nunes
181. Sérgio S. T. dos R. Sarmento
182. Eduardo Jeremias de Araújo Lin
President Ramos-Horta stated, “On this day of national reflection, we honor both the foundational pillars of our past and the dedicated architects of our present. The light of faith, compassion, and unwavering service shown by Fathers Nascher and Pietro guided our people through moments of profound darkness. Their legacy is forever woven into the fabric of our nation’s story. We also celebrate the remarkable work of the honorees whose collective effort made the visit of His Holiness Pope Francis a resounding success. They demonstrated to the world the peace, stability, and unity of the Timorese nation. Together, these awards ensure that the memory of these good works will continue to inspire generations of Timorese to come.”
The ceremony served as a moment for the nation to reflect on the sacrifices made by many, from all walks of life, who contributed to Timor-Leste’s independence and enduring spirit.
END//

KOMUNIKADU IMPRENSA
PRESIDENTE RAMOS-HORTA POSTUMAMENTE FO ONRA BOOT TIMOR-LESTE NIAN BA DISTINTU PADRE NA’IN RUA, NO FÓ ONRA NASIONÁL BA PERSONALIDADE NO ORGANIZASAUN SIRA NE’EBÉ KONTRIBUI BA SUSSESU.VISITA PAPÁL NIAN.
Dili, 4 Setembru 2025
Prezidente no Laureadu Nobel ba Pás, J. Ramos-Horta, póstumu kondekora Grau Insígnia Orden Timor-Leste nian ba distintu Padre na’in rua husi Salezianu Don Bosco (SDB), iha okaziaun Aniversáriu Konsulta Populár nian ba dala 26. Prezidente mós entrega Medalla Orden Timor-Leste, Medalla Méritu, no Sertifikadu Elojia ba Pesoál no Organizasaun sira, ba sira-nia kontribuisaun esepsionál ba susesu istóriku vizita Apostólika Dahuluk Sua Santidade Papa Francisco mai Timor-Leste. Serimónia ne’e hala’o iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato.
Tuir Dekretu Prezidente Repúblika No. 88/2025, ne’ebé asina iha loron 2 fulan-setembru tinan 2025, Prezidente Ramos-Horta kondekora póstumu Grau Insígnia Orden Timor-Leste nian ba padre Salezianu Don Bosco (SDB) na’in rua, nu’udar rekoñesimentu ba padre sira-nia servisu kle’an no dedikadu hodi haburas relasaun istórika entre Timor-Leste no Vatikanu, ne’ebé sai fundamentál hodi promove pás, estabilidade nasionál, no dezenvolvimentu. Sira-nia esforsu durante moris tomak fó benefísiu no konfortu boot tebes ba sidadaun Timoroan barak.
Tuir mai mak padre na’in rua husi Salezianu Don Bosco (SDB):
- Padre Afonso Nascher, SDB
- Padre Luiggi Pietro, SDB.
Aleinde ne’e, tuir Dekretu Prezidente Repúblika No. 89/2025, ne’ebé asina mós iha loron 2 fulan-Setembru tinan 2025, Prezidente Ramos-Horta fó onra nasionál ba pesoál no grupu lubuk ida tanba sira-nia kontribuisaun esepsionál ba susesu istóriku Vizita Apostólika Sua Santidade Papa Francisco nian mai Timor-Leste iha fulan-Setembru tinan 2024.
Medalla Orden Timor-Leste fó ba distintu pesoál na’in hitu ba sira-nia lideransa. Medalla Méritu nian fó ba pesoál sivíl no militár na’in ruanulu-resin-lima, no Sertifikadu Elojia fó ba ema na’in 182 no organizasaun boot oioin, inklui mídia no fornesedór telekomunikasaun sira.
I. Tuir mai pesoál ne’ebé simu kondekorasaun ho Medalla Orden de Timor-Leste:
1. Francisco da Costa Guterres
2. Gastão de Souza
3. Miguel Marques Gonçalves Manetelu
4. Samuel Marçal
5. Jorge Soares Cristovão
6. Aleixo Ximenes
7. Padre Sancho Amaral
II. Tuir mai pesoál ne’ebé simu Medalla Méritu:
1. José dos Reis Magno
2. Maria Goretti Marques Belo
3. Ângelo Urbano Fernandes
4. Benigno Humberto Gregório da Cruz
5. José Ramos Marçal
6. Eliázaro Teófilo de Araújo Amaral
7. Filomena da Costa
8. Natércio G. de Carvalho
9. Police Chief Pedro Belo
10. Infantry Colonel João da Costa Esteves
11. Julio de Jesus
12. Rui Lourenço da Costa
13. Gil Paulino dos Santos Oliveira
14. Gastão Maria da Piedade
15. José Soares
16. Colonel Domingos da Costa
17. Venâncio Pinto
18. José de Oliveira Leong
19. Romualdo Antonio Soares da Silva
20. Marco Paulo Faria dos Reis de Sousa
21. Januário Maria Guterres
22. João Paulo Amaral
23. Francisco Xavier de Deus Jerônimo
24. Cesaltina da C. Moreira
25. Superintendent Damião da Silva Correia
III. Sertifikadu Elojiu atribui ba sira tuirmai:
1. Hermenegildo Augusto Cabral Pereira
2. Tómas do Rosário Cabral
3. Rear Admiral Donaciano do Rosário Costa Gomes, PhD
4. Jacinto Rigoberto Gomes de Deus
5. Mateus W. dos Santos Tallo
6. Germano Santa Brites Dias
7. Expedito Loro Dias Ximenes
8. Longuinhos R.T. D. de Castro Monteiro
9. Aida Maria dos Santos
10. Jorge Manuel de Araújo Serrano
11. Abílio José Caetano
12. Francisco Gomes Pereira
13. Francisca Moniz da Cruz de Jesus
14. Fr. Guilhermino da Silva
15. Fr. Ângelo Salsinha
16. Fr. Ludgeiro Martins da Silva
17. Fr. Benedito Barros Pereira
18. Fr. Rui Filomeno Gomes, SDB Chaplain of the F-FDTL
19. João Freitas da Câmara
20. Rosália de Jesus Belo
21. Madre Sanzinha M. A. de Jesus, FMA
22. Madre Mary Immaculate, CB
23. Madre Elda Bibiana Soares, Fdcc
24. Fr. Francisco Indra do Nascimento Tey Seran
25. Fr. Mariano Quintão do Rego
26. Norman L. Magalong
27. Representative TELKOMCEL
28. TELEMOR Representative
29. TIMOR TELECOM Representative
30. RTTL, EP Representative
31. GMN Representative
32. Gianni Carlo Dadulas Corte-Real Turquel
33. Deonísia Maria Sávio
34. Otávia Cristina Gusmão de Almeida
35. Dirce Manuel dos Reis Amaral
36. Gustódio A. de Jesus
37. Antônio Maria de Sá
38. Flávio Cardoso Neves
39. Ambrósio Manuel Barreto Amaral
40. Anastácio de Araújo
41. Brigido Simão Dias de Deus
42. Timótea P. Marques
43. Regina de Jesus de Souza
44. Fulgencio Corbafo
45. Smélia de Jesus Guterres
46. Filomeno R. dos Santos Lay
47. Domingos de Jesus Sequeira
48. Deolindo de F. Marques
49. Egidio Gonçalves
50. Gui Daniel T. de Jesus
51. Remigio da C. S. dos Santos
52. Joanito Doutel Pereira
53. Paulo da Silva
54. Jerome Latino
55. Egidio N. S. Soares
56. Faustino André Boavida
57. Zil Nunes Pinto
58. Gilberto C. de Jesus
59. Carlos Sarmento Mendonça
60. Ladislau da C. Pinto
61. Lourenço da Silva Belo
62. Filomeno Moniz do Rego
63. Delfin dos Santos
64. Domingos Ximenes Amaral
65. Paulino Amaral da Costa
66. Cheri Bonaparte Soares
67. Eduardo da Silva
68. José Mestre
69. Micazinha Verdial Soares
70. Jenifer Clarisa T. S. Oliveira
71. Maria Zaquelina R. Freitas
72. Leonor Faria Soares
73. Ana Olivia F. R. Souza
74. Mei Lisa R. da Silva
75. Gastão Jacinto P. Cabral
76. Mateus R. O. Soares
77. Ana Sonia Freitas
78. Anastacia Sandra B. Alves
79. Albertinho A. P. da Cunha
80. Gedalya da Costa Magalhães
81. Eulalia da Conceicao Amaral
82. Remigia M. A. Alves de Souza
83. Jeremias de Jesus Soares
84. Ladio Isaac dos Reis
85. Robert Bakhita dos M. Guterres de Sousa
86. Filomeno Junior da Costa
87. Gumario A. F. Da Silva Morreira
88. Levi Nicholas M. Guterres
89. Benito Junior R. P. St. Gonzaga Soares
90. Ramiro T. do Nascimento
91. Joanito da Silva Soares
92. Paulino de Jesus
93. Abrão Ribeiro
94. Marcelino Pereira
95. Evangelino de Carvalho Pereira
96. Marciano de Jesus
97. Ruben Nar Ze Conis S. Gusmão
98. Valerio Barreto Araujo Bernardo
99. René Adilson D. Oliveira
100. Nilton José Lay Lengo
101. João Alves Correia
102. Luis Gomes
103. Rita de Deus
104. Nazario Guterres
105. Nazario de Jesus
106. Antonio Soares
107. Prisca Soares
108. Constancio Neno
109. Jorge F. Lopes
110. Florindo J. Antonio
111. Sergio Soares
112. Deometro Nunes dos Santos
113. Egas da Silva
114. Jaime Verdial
115. Fidelio S. Martins
116. Teresa Soares Marques
117. Francisco B. da S. Ribeiro
118. Averino de A. S. Martins
119. Rogerio da Conceicao
120. Renaldo Nato da C. Pereira
121. Pedro da Costa Pinto
122. José Casmiro
123. Henrique Bana
124. Geraldo Freitas
125. Julio Goncalves
126. Bartolomeu de O. Jong
127. Deometrio N. dos Santos
128. Eliseu Amaral
129. Carlos Soares Exposto
130. Bernardino da Conceição
131. Basilio da C. Amaral
132. Eliseu José Soares
133. Tomas Pinto de Jesus
134. Domingos Noronha
135. Antonio José dos Santos
136. Eduardo dos S. Gomes
137. Odilia S. Leite
138. Juaninha X. da Costa
139. Maria S. P. Soares
140. Esther de Jesus
141. Teresa Gonçalves
142. Julio da Costa Pascoal
143. Borges de Jesus
144. Domingos L. dos Santos
145. Abril S. Sarmento
146. Geraldo T. Soares
147. Jefanio Gonçalves
148. Sergio da Silva do Rego
149. Suzinho G. S. Maia
150. Nelson de J. Vieira
151. Crispim P. Soares
152. Julito T. Soares
153. Marcos G. B. Antonio
154. José Ximenes de Jesus
155. Carlito da Silva
156. Batista Coa
157. Abilio Freitas
158. Assistance of C. S. Coelho
159. Mario da Costa Correia
160. Joselino B. X. Pereira
161. Freinato da Cruz Sabon
162. Vasco Pereira
163. Pedro Silva Aparicio
164. Ambrosio Paulo Garcia
165. Nelson Manuel D. G. Ricardo
166. Salustiano L. Rodrigues Pereira
167. Wilson D. R. Lemos
168. Horacio da S. B. P. Maia Pires
169. Longuinos da Silva Araújo
170. Raineiro Saldanha
171. Domingos M. B. A. Matos
172. Isac da Costa Ximenes
173. Celestino da C. Ximenes
174. Jenito Maria Fernandes
175. Francisco Pereira da Cruz
176. Silvio C. Lopes Lemos
177. Riche Julio dos S. Sarmento
178. Eduardo dos Santos Gomes
179. Oscar Lucio A. Goncalves
180. Fabião da Costa Nunes
181. Sérgio S. T. dos R. Sarmento
182. Eduardo Jeremias de Araújo Lin
Prezidente Ramos-Horta hateten, “Iha loron reflesaun nasionál ida-ne’e, ita fó onra ba pilar fundamentál sira ba ita-nia pasadu no mós ba arkitetu dedikadu sira iha ita-nia prezente. Naroman fiar nian, kompaixaun, no servisu ne’ebé la para ne’ebé hatudu husi Amo Nascher no Amo Pietro orienta ita-nia povu durante momentu nakukun tebes. Sira-nia legadu sempre liga hamutuk iha istoria ita-nia nasaun nian. Ita mós selebra serbisu notavel husi sira ne’ebé simu prémiu ba sira-nia esforsu koletivu halo vizita Sua Santidade Papa Francisco nian sai susesu boot tebes. Sira hatudu ba mundu tomak pás, estabilidade, no unidade nasaun Timor nian. Hamutuk, prémiu hirak-ne’e garante katak memória husi obra di’ak sira-ne’e sei kontinua inspira jerasaun Timoroan sira ne’ebé sei mai.”
Serimónia ida-ne’e sai nu’udar momentu ida ba nasaun hodi reflete kona-ba sakrifísiu ne’ebé ema barak halo, husi área hotu-hotu, ne’ebé kontribui ba Timor-Leste nia independénsia no espíritu ne’ebé dura.
REMATA//