[ENG-TET]

Speech of
His Excellency the President of the Democratic Republic of Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta
on the occasion of the
76th Anniversary of the Founding of the People’s Republic of China
Embassy of China in Timor-Leste, 16 September 2025, 18:30
Version 1.4 (English)
Your Excellency,
Ms. Wang Wenli,
Ambassador of the People’s Republic of China to Timor-Leste,
Members of the Diplomatic Corps,
Ladies and Gentlemen, All Protocols Observed,
I am pleased to join you all in celebrating the 76th anniversary of the founding of the People’s Republic of China, a landmark occasion that reminds us of the vision, courage, and determination of a people who, under firm and inspiring leadership, have built a modern, advanced, and resilient nation.
It is also fitting to recall the historical ties that have bound our countries since the 14th century, which constitute a solid foundation for contemporary cooperation, reflected not only in the dynamic Chinese community residing in Timor-Leste but also in Timorese citizens of Chinese descent.
I remember my State Visit to China, held from 28 to 31 July 2024, during which I had the honor of meeting President Xi Jinping, Prime Minister Li Qiang, the Chairman of the Standing Committee of the National People’s Congress, Zhao Leji, and other senior Chinese dignitaries, strengthening and deepening our cooperation both bilaterally and multilaterally.
Over 23 years of formal diplomatic relations, Timor-Leste and China have cultivated a strong friendship based on mutual respect, cooperation, and equality. It is worth recalling that China was the first Permanent Member of the UN Security Council to recognize Timor-Leste’s sovereignty in 1975, supporting us in consolidating our newly independent State.
It is with satisfaction that we reaffirm our commitment to deepen the Comprehensive Strategic Partnership, aiming to build a China–Timor-Leste community with a shared future and to enhance the well-being of both peoples.
In this context, the government has decided to establish a Consulate General in Changsha, Hunan Province, with jurisdiction extending to Guangdong Province.
China has consistently supported our development, providing over 750 million yuan in grants for infrastructure, offering vital assistance during the COVID-19 pandemic, and committing to the construction of a military hospital.
It has also backed the rehabilitation of Dili’s coastal area from Farol to Avenida de Portugal, including public gardens and football fields. Since 2003, China has maintained a continuous medical team in Timor-Leste, playing a crucial role in strengthening our health sector.
Within the framework of fundamental political principles, Timor-Leste reaffirms the One-China principle and shares with China the vision of a multipolar, inclusive, and multilateral-based international community, strengthening the role of the United Nations in conflict prevention and resolution, and promoting an international order centered on international law.
We work together to address the challenges and difficulties caused by an increasingly volatile and unpredictable world, mitigating the effects of prolonged wars and seeking solutions for lasting peace in Ukraine, the Middle East (Gaza, West Bank), Myanmar, and various regions of Africa (Congo, Sudan, South Sudan) and around the world.
We also aim to mitigate the consequences of crises and disasters caused by human actions and climate change through enhanced international cooperation and to reinforce the implementation of the Paris Agreement for the benefit of present and future generations.
Looking ahead, I remain optimistic about the increase of Chinese investments, particularly following Timor-Leste’s anticipated accession to ASEAN at the Kuala Lumpur Summit on 25 October 2025.
Security and stability also constitute pillars of this partnership. We have intensified military and police exchanges, promoting specialized training, joint exercises, and technological cooperation, which are essential for regional protection and development.
In terms of local and cultural cooperation, we encourage partnerships between cities and regions, such as Hunan–Manatuto and Macau–Díli, fostering cultural exchanges and strengthening the bonds between our peoples.
Regional and international integration is likewise strategic. China has supported Timor-Leste’s accession to ASEAN and the WTO, while we collaborate to promote ties with the Community of Portuguese Language Countries (CPLP) through the Economic and Commercial Forum and our historical connection to Macau, reinforcing our presence and relevance on the international stage.
Madam Ambassador,
Distinguished Guests,
I acknowledge the warm hospitality of China, and I also express anticipation for the future visit of Chinese leaders to Timor-Leste.
I propose a toast to the eternal friendship between the People’s Republic of China and Timor-Leste.
May our partnership continue to flourish and inspire future generations, consolidating the peace, progress, and prosperity we all aspire to.
谢谢 (xe-xe)
May God bless us all.

Discurso de
Sua Excelência o Presidente da República Democrática de Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta
por ocasião do
76º aniversário da fundação da República Popular da China
Embaixada da China em Timor-Leste, 16 de setembro de 2025, 18h30
Versão 1.3 (Português)
Sua Excelência,
Senhora Wang Wenli,
Embaixadora da República Popular da China em Timor-Leste,
Membros do Corpo Diplomático,
Senhoras e Senhores, Todos os Protocolos Observados,
É com prazer que me uno a todos nesta celebração do 76º aniversário da fundação da República Popular da China, uma ocasião emblemática que nos recorda a visão, a coragem e a determinação de um povo que, sob liderança firme e inspiradora, construiu uma nação moderna, avançada e resiliente.
É também oportuno recordar os laços históricos que unem os nossos países desde o século XIV, que constituem uma base sólida para a cooperação contemporânea, refletida não apenas na dinâmica comunidade chinesa residente em Timor-Leste, mas também nos cidadãos timorenses de origem chinesa.
Recordo a minha Visita de Estado à China, realizada de 28 a 31 de julho de 2024, durante a qual tive a honra de me encontrar com o Presidente Xi Jinping, o Primeiro-Ministro Li Qiang, o Presidente do Comité Permanente do Congresso Nacional do Povo, Zhao Leji, e outros altos dignitários chineses, fortalecendo e aprofundando a nossa cooperação tanto bilateral como multilateral.
Ao longo de 23 anos de relações diplomáticas formais, Timor-Leste e a China cultivaram uma amizade sólida, baseada no respeito mútuo, na cooperação e na igualdade. É importante recordar que a China foi o primeiro Membro Permanente do Conselho de Segurança da ONU a reconhecer a soberania de Timor-Leste em 1975, apoiando-nos na consolidação do nosso Estado recém-independente.
É com satisfação que reafirmamos o nosso compromisso de aprofundar a Parceria Estratégica Abrangente, visando construir uma comunidade China–Timor-Leste com um futuro partilhado e promover o bem-estar de ambos os povos.
Neste contexto, o governo decidiu estabelecer um Consulado-Geral em Changsha, Província de Hunan, com jurisdição estendida à Província de Guangdong.
A China tem consistentemente apoiado o nosso desenvolvimento, fornecendo mais de 750 milhões de yuans em subvenções para infraestruturas, oferecendo assistência vital durante a pandemia de COVID-19 e comprometendo-se com a construção de um hospital militar.
Também apoiou a reabilitação da área costeira de Díli, do Farol à Avenida de Portugal, incluindo jardins públicos e campos de futebol. Desde 2003, a China mantém uma equipa médica contínua em Timor-Leste, desempenhando um papel crucial no fortalecimento do nosso setor de saúde.
No âmbito dos princípios políticos fundamentais, Timor-Leste reafirma o princípio de Uma Só China e partilha com a China a visão de uma comunidade internacional multipolar, inclusiva e baseada no multilateralismo, fortalecendo o papel das Nações Unidas na prevenção e resolução de conflitos e promovendo uma ordem internacional centrada no direito internacional.
Trabalhamos juntos para enfrentar os desafios e dificuldades causados por um mundo cada vez mais volátil e imprevisível, mitigando os efeitos de guerras prolongadas e buscando soluções para a paz duradoura na Ucrânia, no Médio Oriente (Gaza, Cisjordânia), em Myanmar e em várias regiões de África (Congo, Sudão, Sudão do Sul) e em todo o mundo.
Também buscamos mitigar as consequências de crises e desastres causados pela ação humana e pelas mudanças climáticas por meio de uma cooperação internacional reforçada, e reforçar a implementação do Acordo de Paris em benefício das gerações presentes e futuras.
Olhando para o futuro, mantenho-me otimista quanto ao aumento dos investimentos chineses, particularmente após a prevista adesão de Timor-Leste à ASEAN na Cimeira de Kuala Lumpur, em 25 de outubro de 2025.
A segurança e a estabilidade constituem igualmente pilares desta parceria. Intensificámos os intercâmbios militares e policiais, promovendo formação especializada, exercícios conjuntos e cooperação tecnológica, essenciais para a proteção e desenvolvimento regional.
No domínio da cooperação local e cultural, incentivamos parcerias entre cidades e regiões, como Hunan–Manatuto e Macau–Díli, promovendo intercâmbios culturais e fortalecendo os laços entre os nossos povos.
A integração regional e internacional é, por sua vez, estratégica. A China apoiou a adesão de Timor-Leste à ASEAN e à OMC, enquanto colaboramos na promoção de laços com a Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP), através do Fórum Económico e Comercial e da nossa ligação histórica a Macau, reforçando a nossa presença e relevância no cenário internacional.
Senhora Embaixadora,
Distintos Convidados,
Reconheço a calorosa hospitalidade da China e manifesto igualmente a expectativa pela futura visita de líderes chineses a Timor-Leste.
Brindo à amizade eterna entre a República Popular da China e Timor-Leste. Que a nossa parceria continue a florescer e a inspirar as futuras gerações, consolidando a paz, o progresso e a prosperidade que todos almejamos.
谢谢 (xe-xe)
Que Deus nos abençoe a todos.

Diskursu husi
Sua Exelénsia Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta
iha okaziaun
husi
Aniversáriu ba dala-76 hosi fundasaun Repúblika Populár Xina nian
Embaixada Xina iha Timor-Leste, 16 setembru 2025, 6:30 p.m.
Versaun 1.3 (Tétum)
Sua Exelénsia,
Señora Wang Wenli,
Embaixadora Repúblika Populár Xina iha Timor-Leste,
Membru sira husi Korpu Diplomátiku,
Señora no señór sira, Protokolu hotu-hotu ne’ebé observa ona.
Ho laran-haksolok mak ha’u assosia-an ho hotu-hotu iha selebrasaun ida-ne’e ba tinan 76 Fundasaun Repúblika Populár Xina nian, okaziaun emblemátika ida ne’ebé hanoin hikas vizaun, korajen no determinasaun povu ida ne’ebé, iha lideransa metin no inspiradora, harii nasaun moderna, avansada no reziliente.
Apropriadu mós atu hanoin hikas lasu istóriku sira ne’ebé unifika ita-nia nasaun sira dezde sékulu XIV, ne’ebé konstitui baze sólida ida ba kooperasaun kontemporánea, ne’ebé reflete la’ós de’it kona-ba komunidade xineza nia dinámika rezidente iha Timor-Leste, maibé mós iha sidadaun timoroan sira ho orijen xineza.
Ha’u hanoin hikas ha’u-nia Vizita Estadu nian ba Xina, ne’ebé hala’o iha loron 28 to’o 31 fulan-jullu tinan 2024, durante ne’e ha’u iha onra hasoru Prezidente XI Jinping, Primeiru-Ministru Li Qiang, Prezidente Komité Permanente Kongresu Nasionál Povu nian, Zhao Leji, no dignitáriu aas Xinés sira seluk, hodi hametin no aprofunda ita-nia kooperasaun bilaterál no multilaterál.
Liu tinan 23 relasaun diplomátika formál sira, Timor-Leste no Xina kuda ona amizade ida ne’ebé sólida, bazeia ba respeitu ba malu, kooperasaun no igualdade. Importante atu hanoin katak Xina mak membru permanente dahuluk Konsellu Seguransa ONU nian ne’ebé rekoñese soberania Timor-Leste nian iha tinan 1975, hodi apoia ami iha konsolidasaun ami-nia Estadu ne’ebé foin independente.
Ho laran-haksolok mak ami reafirma ami-nia kompromisu atu aprofunda Parseria Estratéjika Abranjente, ho objetivu atu harii komunidade Xina-Timor-Leste ho futuru ne’ebé partilladu no promove moris-di’ak povu rua ne’e nian.
Iha kontestu ida-ne’e, Governu deside atu harii Konsuladu-Jerál ida iha Changsha, Provínsia Hunan, ho jurisdisaun ne’ebé habelar ba Provínsia Guangdong.
Xina konsistentemente apoia ona ami-nia dezenvolvimentu, fornese liu 750 milloens yuans iha subvensaun infraestrutura, oferese asisténsia vital durante pandemia COVID-19 no kompromete ba konstrusaun ospitál militár ida.
Apoia mós reabilitasaun ba área kosteira Díli nian, husi Farol to’o Avenida de Portugal, inklui jardin públiku no kampu futeból. Dezde 2003, Xina mantein ekipa médika ida ne’ebé nafatin iha Timor-Leste, hala’o papél krusiál ida hodi hametin ita-nia setór saúde.
Iha ámbitu prinsípiu polítiku fundamentál sira, Timor-Leste reafirma prinsípiu Xina Ida de’it no fahe ho Xina vizaun komunidade multipolar, inkluziva no bazeia ba multilateralizmu nian, hodi hametin papél Nasoins Unidas nian iha prevensaun no rezolusaun konflitu nian no promove orden internasionál ida ne’ebé sentra iha lei internasionál.
Ami servisu hamutuk hodi hasoru dezafiu no difikuldade sira ne’ebé kauza hosi mundu ida ne’ebé volátil no imprevizível ba beibeik, hodi mitiga efeitu sira hosi funu prolongadu sira no buka solusaun sira ba dame ne’ebé dura iha Ukránia, Médiu Oriente (Gaza, Sommonar), Myanmar no rejiaun oioin hosi Áfrika (Congo, Sudaun, Sudaun Súl) no iha mundu tomak.
Ami mós buka atu mitiga konsekuénsia husi krize no dezastre sira ne’ebé kauza husi asaun umana no mudansa klimátika liuhosi kooperasaun internasionál reforsada, no reforsa implementasaun Akordu Paris ba benefísiu jerasaun agora no futuru.
Haree ba futuru, ha’u kontinua optimista kona-ba aumentu iha investimentu Xinés sira, partikularmente depois-de prevista adezaun Timor-Leste ba ASEAN iha Simeira Kuala Lumpur, iha loron 25 fulan-outubru tinan 2025.
Seguransa no estabilidade mós konstitui pilar sira husi parseria ida-ne’e. Ami intensifika interkámbiu militár no polísia, promove formasaun espesializada, ezersísiu hamutuk no kooperasaun teknolójika, esensiál ba protesaun no dezenvolvimentu rejionál.
Iha ámbitu kooperasaun lokál no kulturál, ami enkoraja parseria entre sidade no rejiaun sira, hanesan Hunan-Manatuto no Makau-Díli, promove interkámbiu kulturál no hametin lasu sira entre ita-nia povu sira.
Integrasaun rejionál no internasionál mak, iha nia fatin, estratéjika. Xina fó apoiu ba adezaun Timor-Leste nian ba Asean no OMK, enkuantu ami kolabora iha promosaun lasu ho Komunidade Nasaun sira ne’ebé ko’alia Lian Portugés (CPLP), liuhosi Fórum Ekonómiku no Komersiál no ami-nia ligasaun istórika ba Makau, hodi reforsa ami-nia prezensa no relevánsia iha senáriu internasionál.
Señora Embaixadora,
Distintu Konvidadu sira,
Ha’u rekoñese ospitalidade ne’ebé kaloroza husi Xina no mós hato’o espetativa ba futura vizita líder Xineza sira mai Timor-Leste.
Ha’u fó brinde ba amizade rohan laek entre Repúblika Populár Xina no Timor-Leste. Hein katak ita-nia parseria kontinua buras no inspira jerasaun futura sira, konsolida dame, progresu no prosperidade ne’ebé ita hotu hakarak.
谢谢 (xe-xe)
Maromak haraik bensaun ba ita hotu.

Pidato
Yang Mulia Presiden Republik Demokratik Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta,
pada kesempatan
Peringatan ke-76 Berdirinya Republik Populer China
Kedutaan Besar China di Timor-Leste, 16 september 2025, 18:30
Versi 1.3 (Indonesia)
Yang Mulia,
Ibu Wang Wenli,
Duta Besar Republik Populer China di Timor-Leste,
Anggota Korps Diplomatik,
Ibu dan Bapak sekalian, semuanya mengamati Protokol,
Dengan senang hati saya menyatukan diri dengan semua dalam perayaan peringatan ke-76 dari berdirinya Republik Populer China, sebuah kesempatan emblematik yang mengingatkan visi, keberanian dan tekad orang-orang yang, di bawah kepemimpinan yang kuat dan menginspirasi, membangun negara modern, maju dan tangguh.
Juga tepat untuk mengingat ikatan historis yang telah menyatukan negara-negara kita sejak abad keempat belas, yang merupakan dasar yang kuat untuk kerja sama kontemporer, tidak hanya mencerminkan komunitas Cina yang dinamis di Timor-Leste, tetapi juga pada warga negara Timor-Leste yang berasal dari Cina.
Saya ingat Kunjungan Kenegaraan saya ke China, yang diadakan dari 28 hingga 31 juli 2024, di mana saya mendapat kehormatan untuk bertemu Presiden Xi Jinping, Perdana Menteri Li Qiang, Presiden Komite Tetap Kongres Nasional Rakyat, Zhao Leji, dan pejabat tinggi China lainnya, memperkuat dan memperdalam kerja sama bilateral dan multilateral kita.
Lebih dari 23 tahun hubungan diplomatik formal, Timor-Leste dan Cina telah menumbuhkan persahabatan yang solid, berdasarkan rasa saling menghormati, kerja sama dan kesetaraan. Penting untuk diingat bahwa Cina adalah anggota tetap pertama Dewan Keamanan PBB yang mengakui kedaulatan Timor-Leste pada tahun 1975, mendukung kami dalam konsolidasi negara kami yang baru merdeka.
Dengan senang hati kami menegaskan kembali komitmen kami untuk memperdalam Kemitraan Strategis yang Komprehensif, yang bertujuan untuk membangun komunitas China-Timor-Leste dengan masa depan bersama dan mempromosikan kesejahteraan kedua orang.
Dalam konteks ini, Pemerintah telah memutuskan untuk mendirikan Konsulat Jenderal di Changsha, provinsi Hunan, dengan yurisdiksi diperluas ke Provinsi Guangdong.
China secara konsisten mendukung pembangunan kami, menyediakan lebih dari 750 juta yuan dalam hibah infrastruktur, menawarkan bantuan vital selama pandemi COVID-19 dan berkomitmen untuk pembangunan rumah sakit militer.
Ini juga mendukung rehabilitasi area pesisir Díli, dari Farol ke Avenida de Portugal, termasuk taman umum dan lapangan sepak bola. Sejak 2003, Cina telah mempertahankan tim medis yang berkelanjutan di Timor-Leste, memainkan peran penting dalam memperkuat sektor kesehatan kita.
Dalam ruang lingkup prinsip-prinsip politik mendasar, Timor-Leste menegaskan kembali prinsip Satu Cina dan berbagi dengan Cina visi komunitas multipolar, inklusif dan berdasarkan multilateralisme, memperkuat peran PBB dalam pencegahan dan penyelesaian konflik dan mempromosikan tatanan internasional yang berpusat pada hukum internasional.
Kami bekerja bersama untuk menghadapi tantangan dan kesulitan yang disebabkan oleh dunia yang semakin mudah menguap dan tidak terduga, mengurangi dampak perang yang berkepanjangan dan mencari solusi untuk perdamaian abadi di Ukraina, Timur Tengah (Gaza, Sommonar), Myanmar dan berbagai daerah Afrika (Kongo, Sudan, Sudan Selatan) dan di seluruh dunia.
Kami juga berupaya mengurangi konsekuensi dari krisis dan bencana yang disebabkan oleh tindakan manusia dan perubahan iklim melalui kerja sama internasional yang diperkuat, dan memperkuat implementasi Perjanjian Paris untuk kepentingan generasi sekarang dan masa depan.
Melihat ke masa depan, saya tetap optimis tentang peningkatan investasi Cina, terutama setelah adhesi yang diharapkan dari Timor-Leste ke ASEAN di Kuala Kuala Lumpur pada 25 oktober 2025.
Keamanan dan stabilitas juga merupakan pilar kemitraan ini. Kami mengintensifkan pertukaran militer dan polisi, mempromosikan pelatihan khusus, latihan bersama dan kerja sama teknologi, penting untuk perlindungan dan pengembangan regional.
Di bidang kerja sama lokal dan budaya, kami mendorong kemitraan antara kota-kota dan wilayah, seperti Hunan-Manatuto dan Makau-Díli, mempromosikan pertukaran budaya dan penguatan ikatan di antara rakyat kita.
Integrasi regional dan internasional pada gilirannya, strategis. China mendukung adhesi Timor-Leste terhadap ASEAN dan WTO, sementara kami berkolaborasi dalam promosi hubungan dengan Komunitas Negara-negara berbahasa Portugis (CPLP), melalui Forum Ekonomi dan Komersial dan hubungan historis kami dengan Makau, memperkuat kehadiran dan relevansi kami di kancah internasional.
Ibu Duta Besar,
Tamu yang Terhormat,
Saya mengenali keramahan yang hangat dari China dan juga menyatakan harapan untuk kunjungan para pemimpin China di masa depan ke Timor-Leste.
Bersulang untuk persahabatan abadi antara Republik Populer China dan Timor-Leste. Semoga kemitraan kita terus berkembang dan menginspirasi generasi mendatang, mengkonsolidasikan perdamaian, kemajuan dan kemakmuran yang kita semua inginkan.
谢谢 (xe-xe)
Semoga Tuhan memberkati kita semua.
—————————————-END——————————————–