[ENG-TET-PT-IND]

Speech by

His Excellency the President of the Democratic Republic of Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta

On the occasion of the Medal Ceremony and Closing Ceremony of DIM EXPO 2026 and Semana Matak

Dili International Marathon 2026 – DIM Expo & Semana Matak

Presidential Palace Gardens

8 August 2026 – 6:00 PM

Excellencies,

Distinguished guests,

Dear athletes,

Ladies and Gentlemen,

Good afternoon.

Today is a day of great pride for Timor-Leste.

We celebrate the 10th edition of the Dili International Marathon — a journey of growth, dedication and commitment to the development of sport in our country.

In 2010, this initiative began as a dream: to create an event capable of bringing people together through sport and showing the world the beauty, hospitality and potential of Timor-Leste.

Today, that dream has become a reality.

Over the years, the Dili International Marathon has evolved from a sporting competition into a true national and international gathering, bringing together elite athletes, amateur runners, families, children, volunteers and entire communities.

Everyone ran along the same route, beside the same ocean, under the same flag.

This is the true power of sport: the ability to unite people from different backgrounds through shared values — discipline, respect, friendship and determination.

To all the athletes who participated today, from the first to cross the finish line to the last participant completing the course, I extend my sincere congratulations.

Every step taken today represents effort, courage and determination.

In sport, victory does not belong only to those who finish first. True victory is also found in the courage to participate, the willingness to overcome personal limits and the joy of being part of this great celebration.

I would like to extend a very special word of appreciation to our Guest of Honour, Olympic Champion Rosa Mota.

Her presence in Timor-Leste throughout this week has been a great source of inspiration for our athletes, particularly for our young people. 

I would also like to thank the international delegations who joined us in Timor-Leste and to recognise, in particular, the contribution of the Association of International Marathons and Distance Races (AIMS), the Asian Athletics Federation, and the National Critical Care and Trauma Response Centre (NCCTRC) of Australia, among many other partners, for their cooperation, professionalism and commitment to the development of sport and the strengthening of Timor-Leste’s organisational capacity.

I also express my profound gratitude to all national and international partners and sponsors, public and private, as well as to all friendly countries, authorities, institutions, organisations and collaborators — many of whom worked behind the scenes and away from public attention — whose financial, technical, operational and human contributions made the success of this historic edition of the Dili International Marathon possible.

A special word of recognition must also be extended to the media organisations, television channels, radio stations, newspapers and digital platforms, whose dedicated work helped bring these events beyond our borders, projecting internationally the image of a dynamic, welcoming, peaceful, tolerant Timor-Leste, capable of organising initiatives of regional and global significance.

Ladies and Gentlemen,

The 10th edition of the Dili International Marathon has also demonstrated that Timor-Leste has the capacity to host high-quality international events, promoting not only sport, but also tourism, culture, youth engagement and cooperation among peoples.

We welcomed athletes and visitors from different countries and showed the world an image of a Timor-Leste that is open, welcoming and confident in its future.

I wish to express my deepest appreciation to all those who made this great celebration possible: Prime-Minister Kay Rala Xanana Gusmão, Deputy Prime Minister, Francisco Kalbuadi Lay, Minister of State Administration, Tomás do Rosário Cabral, Minister of Youth, Sports, Arts and Culture, Nélyo Isaac Sarmento, national and international partners, sponsors, volunteers, technical teams, security agencies, health professionals and all citizens who contributed through their dedication and hard work.

The success of this marathon demonstrates what we can achieve when we work together.

Today, we also conclude DIM EXPO 2026 and Semana Matak.

Throughout this week, we have seen how sport can be a powerful force for promoting healthy lifestyles, environmental awareness, creativity and community participation.

Our commitment is to continue building a Timor-Leste where our young people have greater opportunities, where health and well-being remain priorities, and where development goes hand in hand with the protection of our environment.

To our young people, I leave a special message:

Continue to dream. Continue to participate. Continue to believe in your ability to build the future of this country.

The future of Timor-Leste belongs to you.

May this 10th edition of the Dili International Marathon be remembered for the friendships created, the experiences shared and the spirit of national unity that we celebrate today.

I look forward to seeing you next year, at the 11th edition.

With these words, I hereby declare the closing of DIM EXPO 2026 and Semana Matak.

Thank you very much.

May God bless Timor-Leste.

Diskursu husi

Sua Exelénsia Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta

Iha okaziaun Serimónia Entrega Medalla no Enseramentu DIM EXPO 2026 no Semana Matak

Díli International Marathon 2026  – DIM Expo & Semana Matak

Jardin sira Palásiu Prezidensiál nian

Loron 8 fulan-agostu tinan 2026 – tuku 6 lokraik

Exelénsia sira, 

Distintu konvidadu sira, 

Doben atleta sira, 

Señora no Señór sira,

Boa tarde.

Ohin loron ida orgullu boot ba Timor-Leste.

Ita selebra edisaun ba dala-10 hosi Díli International Marathon nian — istória ida kona-ba kreximentu, dedikasaun no kompromisu ba dezenvolvimentu desportu nian iha ita-nia país.

Iha tinan 2010, inisiativa ne’e hahú nu’udar mehi ida: kria eventu ida ne’ebé bele halibur ema sira liuhosi desportu no hatudu ba mundu beleza, ospitalidade no potensiál Timor-Leste nian.

Ohin, mehi ne’e sai ona realidade.

Iha tinan hirak nia laran, Maratona Internasionál Díli evolui ona hosi kompetisaun desportiva ida sai fatin enkontru nasionál no internasionál loloos, hodi halibur atleta elite sira, korredór amadór sira, família sira, labarik sira, voluntáriu sira no komunidade tomak.

Sira hotu halai iha dalan ida de’it, tuir tasi ida de’it, iha bandeira ida de’it nia okos.

Ne’e maka kbiit loloos desportu nian: kapasidade atu halibur ema oioin liuhosi valór komún sira — dixiplina, respeitu, amizade no ultrapasa dezafiu sira.

Ba atleta sira hotu ne’ebé ohin partisipa, hahú husi primeiru ne’ebé hakat liu liña finál to’o partisipante ikus, ha’u hakarak hato’o ha’u-nia parabéns ho laran tomak.

Kada pasu ne’ebé maka halo ohin reprezenta esforsu, aten-barani no determinasaun.

Iha desportu, vitória la’ós de’it ba sira ne’ebé maka to’o uluk. Vitória loloos mós iha aten-barani atu partisipa, vontade atu ultrapasa limite sira no ksolok atu halo parte iha selebrasaun boot ida-ne’e.

Ha’u hakarak hato’o liafuan ida ne’ebé espesiál tebes ba ita-nia konvidada onra, Kampean Olímpika Rosa Mota.

Ninia prezensa iha Timor-Leste iha semana ne’e sai hanesan fonte inspirasaun boot ida ba ita-nia atleta sira, partikularmente ita-nia juventude sira. 

Ha’u hakarak agradese mós prezensa delegasaun internasionál sira ne’ebé hamutuk ho ami iha Timor-Leste no rekoñese, liuliu, kontribuisaun husi Association of International Marathons and Distance Races (AIMS), Asian Athletics Federation no National Critical Care and Trauma Response Centre (NCCTRC) Austrália nian, entre parseiru barak seluk, ba sira-nia kooperasaun, profisionalizmu no kompromisu ba dezenvolvimentu desportu no reforsu ba kapasidade organizasaun Timor-Leste nian.

Ha’u mós hato’o ha’u-nia agradesimentu kle’an ba parseiru no patrosinadór sira hotu, tantu nasionál no internasionál, públiku no privadu, no mós ba País Amigu sira hotu, ba autoridade sira, instituisaun sira, organizasaun sira no kolaboradór sira — barak hosi sira serbisu dook hosi públiku nia matan — ne’ebé sira-nia kontributu finanseiru, tékniku, operasionál no umanu halo susesu edisaun istórika Díli International Marathon ida-ne’e sai posivel.

Liafuan rekoñesimentu espesiál ida ba mídia, televizaun, rádiu, jornál no plataforma dijitál sira, ne’ebé sira-nia serbisu dedikadu permite lori eventu sira-ne’e to’o liu     ita-nia fronteira sira, hodi projeta internasionalmente imajen Timor-Leste ida ne’ebé dinámiku, akolledór, pasífiku, tolerante no bele organiza inisiativa sira ho dimensaun rejionál no globál.

Señora no Señór sira,  

Edisaun Díli International Marathon ba dala-10 mós hatudu katak Timor-Leste iha kapasidade atu sai uma-na’in ba eventu internasionál sira ho kualidade aas, hodi promove la’ós de’it desportu, maibé mós turizmu, kultura, juventude no kooperasaun entre povu sira.

Ami simu atleta no vizitante sira hosi país barak no hatudu ba mundu imajen ida Timor-Leste nian ne’ebé nakloke, akolledór, fiar-an iha nia futuru.

Ha’u hakarak hato’o ha’u-nia agradesimentu kle’an ba sira hotu ne’ebé halo selebrasaun boot ida-ne’e sai posivel: ba Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão; ba Vise-Primeiru-Ministru, Francisco Kalbuadi Lay; ba Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral; ba Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nélyo Isaac Sarmento; ba parseiru nasionál no internasionál sira, patrosinadór sira, voluntáriu sira, ekipa tékniku sira, forsa seguransa sira, profisionál saúde sira no sidadaun sira hotu ne’ebé kontribui ho sira-nia servisu no dedikasaun tomak.

Susesu husi maratona ida-ne’e hatudu saida maka ita bele atinji bainhira ita serbisu hamutuk.

Ohin ita konklui mós DIM EXPO 2026 no Semana Matak.

Durante semana ida-ne’e, ita aprende katak desportu bele sai forsa ida ba promosaun estilu moris saudavel, konxiénsia ambientál, kriatividade no partisipasaun komunitária nian.

Kompromisu ne’ebé ita halo ona mak atu kontinua harii Timor-Leste ida iha-ne’ebé ita-nia joven sira iha oportunidade barak liután, iha-ne’ebé saúde no moris-di’ak sai prioridade no iha-ne’ebé dezenvolvimentu la’o hamutuk ho protesaun ba ita-nia meiu-ambiente.

Ba ita-nia joven sira, ha’u husik hela mensajen espesiál ida:

Kontinua mehi. Partisipa nafatin. Fiar nafatin iha imi-nia kapasidade atu harii futuru país ida-ne’e nian.

Timor-Leste nia futuru pertense ba imi.

Atu edisaun ba dala-10 Maratona Internasionál Díli ida-ne’e bele hanoin hikas la’ós de’it ba rezultadu desportivu sira, maibé liuliu ba amizade sira ne’ebé kria, esperiénsia sira ne’ebé fahe no sentimentu unidade nasionál ne’ebé ohin loron ita selebra.

Hasoru malu fali iha tinan oin, ba edisaun ba dala-11.

Ho liafuan hirak ne’e, ha’u deklara DIM EXPO 2026 no Semana Matak taka ona.

Obrigado barak. Maromak haraik bensaun ba Timor-Leste.

Discurso de

Sua Excelência o Presidente da República Democrática de Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta

Por ocasião da Cerimónia de Entrega de Medalhas e Encerramento da DIM EXPO 2026 e Semana Matak

Dili International Marathon 2026 – DIM Expo & Semana Matak

Jardins do Palácio Presidencial

8 de agosto de 2026 – 18h00

Excelências,

Distintos convidados,

Caros atletas,

Minhas Senhoras e Meus Senhores,

Boa tarde.

Hoje é um dia de grande orgulho para Timor-Leste.

Celebramos a 10.ª edição da Maratona Internacional de Dili — uma história de crescimento, dedicação e compromisso com o desenvolvimento do desporto no nosso país.

Em 2010, esta iniciativa começou como um sonho: criar um evento capaz de unir pessoas através do desporto e mostrar ao mundo a beleza, a hospitalidade e o potencial de Timor-Leste.

Hoje, esse sonho tornou-se realidade.

Ao longo destes anos, a Maratona Internacional de Díli evoluiu de uma competição desportiva para um verdadeiro encontro nacional e internacional, reunindo atletas de elite, corredores amadores, famílias, crianças, voluntários e comunidades inteiras.

Todos correram pelo mesmo percurso, junto ao mesmo mar, sob a mesma bandeira.

Esta é a verdadeira força do desporto: a capacidade de unir pessoas diferentes através de valores comuns — disciplina, respeito, amizade e superação.

A todos os atletas que participaram hoje, desde o primeiro a cruzar a linha de chegada até ao último participante, quero transmitir as minhas sinceras felicitações.

Cada passo dado hoje representa esforço, coragem e determinação.

No desporto, a vitória não pertence apenas aos que chegam primeiro. A verdadeira vitória está também na coragem de participar, na vontade de superar limites e na alegria de fazer parte desta grande celebração.

Gostaria de dirigir uma palavra muito especial à nossa convidada de honra, a Campeã Olímpica Rosa Mota.

A sua presença em Timor-Leste durante esta semana constituiu uma grande fonte de inspiração para os nossos atletas, em particular para a nossa juventude. 

Quero igualmente agradecer a presença das delegações internacionais que se juntaram a nós em Timor-Leste e reconhecer, de forma especial, o contributo da Association of International Marathons and Distance Races (AIMS), da Asian Athletics Federation e do National Critical Care and Trauma Response Centre (NCCTRC) da Austrália, entre muitos outros parceiros, pela sua cooperação, profissionalismo e compromisso com o desenvolvimento do desporto e o reforço da capacidade organizativa de Timor-Leste.

Expresso também o meu profundo agradecimento a todos os parceiros e patrocinadores, nacionais e internacionais, públicos ou privados, bem como a todos os Países Amigos, às autoridades, instituições, organizações e colaboradores — muitos deles trabalhando longe dos olhares do público — cujo contributo financeiro, técnico, operacional e humano tornou possível o sucesso desta edição histórica da Dili International Marathon.

Uma palavra especial de reconhecimento deve ser dirigida aos órgãos de comunicação social, às televisões, rádios, jornais e plataformas digitais, cujo trabalho dedicado permitiu levar estes eventos para além das nossas fronteiras, projetando internacionalmente a imagem de um Timor-Leste dinâmico, acolhedor, pacífico, tolerante e capaz de organizar iniciativas de dimensão regional e global.

Senhoras e Senhores,

A 10.ª edição da Dili International Marathon demonstrou também que Timor-Leste tem capacidade para acolher eventos internacionais de qualidade, promovendo não apenas o desporto, mas também o turismo, a cultura, a juventude e a cooperação entre povos.

Recebemos atletas e visitantes de diferentes países e mostramos ao mundo uma imagem de um Timor-Leste aberto, acolhedor e confiante no seu futuro.

Quero expressar o meu profundo agradecimento a todos aqueles que tornaram possível esta grande celebração: ao Primeiro-Ministro, Kay Rala Xanana Gusmão; ao Vice-Primeiro-Ministro, Francisco Kalbuadi Lay; ao Ministro da Administração Estatal, Tomás do Rosário Cabral; ao Ministro da Juventude, Desporto, Arte e Cultura, Nélyo Isaac Sarmento; aos parceiros nacionais e internacionais, aos patrocinadores, aos voluntários, às equipas técnicas, às forças de segurança, aos profissionais de saúde e a todos os cidadãos que contribuíram com o seu trabalho e dedicação.

O sucesso desta maratona demonstra aquilo que podemos alcançar quando trabalhamos juntos.

Hoje encerramos também a DIM EXPO 2026 e a Semana Matak.

Durante esta semana, aprendemos que o desporto pode ser uma força para promover estilos de vida saudáveis, consciência ambiental, criatividade e participação comunitária.

O compromisso que assumimos é continuar a construir um Timor-Leste onde os nossos jovens tenham mais oportunidades, onde a saúde e o bem-estar sejam prioridades e onde o desenvolvimento caminhe lado a lado com a proteção do nosso ambiente.

Aos nossos jovens, deixo uma mensagem especial:

Continuem a sonhar. Continuem a participar. Continuem a acreditar na vossa capacidade de construir o futuro deste país.

O futuro de Timor-Leste pertence-vos.

Que esta 10.ª edição da Maratona Internacional de Dili seja recordada pelas amizades criadas, pelas experiências partilhadas e pelo sentimento de união nacional que hoje celebramos.

Vejo-vos no próximo ano, na 11.ª edição.

Com estas palavras, declaro encerrada a DIM EXPO 2026 e a Semana Matak.

Muito obrigado. Que Deus abençoe Timor-Leste.

Pidato oleh

Yang Mulia Presiden Republik Demokratik Timor-Leste, Dr. José Ramos-Horta

Pada kesempatan Upacara Penghargaan Medali dan Penutupan DIM EXPO 2026 dan Semana Matak

Díli International Marathon 2026  – DIM Expo & Semana Matak

Taman Istana Kepresidenan

8 agustus 2026 – Pukul 18.00

Yang Mulia,

Tamu-tamu terhormat, 

Atlet-atlet yang terkasih, 

Ibu dan Bapak sekalian,

Selamat sore.

Hari ini adalah hari yang membanggakan bagi Timor-Leste.

Kita merayakan edisi ke-10 Díli International Marathon — sebuah sejarah pertumbuhan, dedikasi dan komitmen terhadap pengembangan olahraga di negara kita.

Pada tahun 2010, inisiatif ini dimulai sebagai sebuah mimpi: untuk menciptakan sebuah acara yang mampu menyatukan orang-orang melalui olahraga dan menunjukkan kepada dunia keindahan, keramahan dan potensi Timor-Leste.

Hari ini, mimpi itu telah menjadi kenyataan.

Selama bertahun-tahun, Díli International Marathon telah berkembang dari kompetisi olahraga menjadi ajang pertemuan nasional dan internasional sejati, yang menyatukan atlet elit, pelari amatir, keluarga, anak-anak, sukarelawan dan seluruh komunitas.

Mereka semua berlari di rute yang sama, di sepanjang laut yang sama, di bawah bendera yang sama.

Itulah kekuatan sejati olahraga: kemampuan untuk menyatukan orang-orang yang berbeda melalui nilai-nilai bersama — disiplin, rasa hormat, persahabatan dan mengatasi tantangan.

Kepada seluruh atlet yang berpartisipasi hari ini, dari yang pertama melewati garis finis hingga peserta terakhir, saya ingin menyampaikan ucapan selamat yan g tulus.

Setiap langkah yang diambil hari ini mewakili usaha, keberanian dan tekad.

Dalam olahraga, kemenangan bukan hanya milik mereka yang tiba pertama. Kemenangan sejati juga terletak pada keberanian untuk berpartisipasi, kemauan untuk mengatasi batasan dan kegembiraan menjadi bagian dari perayaan besar ini.

Saya ingin menyampaikan kata-kata yang sangat istimewa kepada tamu kehormatan kita, Juara Olimpiade Rosa Mota.

Kehadirannya di Timor-Leste minggu ini telah menjadi sumber inspirasi yang besar bagi para atlet kita, khususnya para atlet muda. 

Saya juga ingin mengucapkan terima kasih kepada delegasi internasional yang bergabung dengan kami di Timor-Leste dan secara khusus mengakui kontribusi dari Association of International Marathons and Distance Races (AIMS), Asian Athletics Federation, dan National Critical Care and Trauma Response Centre (NCCTRC) Australia, di antara banyak mitra lainnya, atas kerja sama, profesionalisme dan komitmen mereka terhadap pengembangan olahraga dan penguatan kapasitas organisasi Timor-Leste.

Saya juga menyampaikan rasa terima kasih yang mendalam kepada semua mitra dan sponsor, baik nasional maupun internasional, publik maupun swasta, serta kepada semua Negara Sahabat, otoritas, lembaga, organisasi dan kolaborator — banyak di antaranya bekerja di luar sorotan publik — yang kontribusi finansial, teknis, operasional dan sumber daya manusianya memungkinkan keberhasilan edisi bersejarah Díli International Marathon ini.

Sebuah ucapan penghargaan khusus harus diberikan kepada media, televisi, radio, surat kabar dan platform digital, yang kerja kerasnya telah memungkinkan peristiwa-peristiwa ini menjangkau melampaui batas negara kita, memproyeksikan secara internasional citra Timor-Leste yang dinamis, ramah, damai, toleran dan mampu menyelenggarakan inisiatif berskala regional dan global.

Ibu dan Bapak sekalian,

Edisi ke-10 Díli International Marathon juga menunjukkan bahwa Timor-Leste memiliki kapasitas untuk menyelenggarakan acara internasional berkualitas tinggi, yang tidak hanya mempromosikan olahraga, tetapi juga pariwisata, budaya, pemuda dan kerja sama antar rakyat.

Kami menyambut atlet dan pengunjung dari berbagai negara dan menunjukkan kepada dunia citra Timor-Leste yang terbuka dan ramah, serta percaya diri akan masa depannya.

Saya ingin menyampaikan rasa terima kasih saya yang terdalam kepada semua pihak yang telah memungkinkan perayaan besar ini: kepada Perdana Menteri, Kay Rala Xanana Gusmão; kepada Wakil Perdana Menteri, Francisco Kalbuadi Lay; kepada Menteri Administrasi Negara, Tomás do Rosário Cabral; kepada Menteri Pemuda, Olahraga, Seni dan Kebudayaan, Nélyo Isaac Sarmento; kepada mitra nasional dan internasional, sponsor, sukarelawan, tim teknis, pasukan keamanan, tenaga kesehatan, dan semua warga negara yang telah berkontribusi dengan kerja dan dedikasi mereka.

Keberhasilan maraton ini menunjukkan apa yang dapat kita capai ketika kita bekerja bersama.

Hari ini kita juga menutup DIM EXPO 2026 dan Pekan Matak.

Selama minggu ini, kita belajar bahwa olahraga dapat menjadi kekuatan untuk mempromosikan gaya hidup sehat, kesadaran lingkungan, kreativitas dan partisipasi masyarakat.

Komitmen yang telah kita buat adalah untuk terus membangun Timor-Leste di mana generasi muda kita memiliki lebih banyak kesempatan, di mana kesehatan dan kesejahteraan menjadi prioritas dan di mana pembangunan berjalan seiring dengan perlindungan lingkungan kita.

Kepada generasi muda, saya sampaikan pesan khusus:

Teruslah bermimpi. Teruslah berpartisipasi. Teruslah percaya pada kemampuan kalian untuk membangun masa depan negara ini.

Masa depan Timor-Leste ada di tangan kalian.

Semoga edisi ke-10 Maraton Internasional Díli ini dikenang bukan hanya karena hasil olahraganya, tetapi terutama karena persahabatan yang terjalin, pengalaman yang dibagikan dan rasa persatuan nasional yang kita rayakan hari ini.

Sampai jumpa tahun depan untuk edisi ke-11.

Dengan kata-kata ini, saya nyatakan DIM EXPO 2026 dan Pekan Matak ditutup.

Terima kasih banyak. Semoga Tuhan memberkati Timor-Leste.

— END–